İlm-i Azamet ve Esrârü'l-Arş: Arş-ı Rahmân'ın Kozmik Geometrisi ve Felekler Hiyerarşisi

İslâm metafiziğinde ve irfan kozmolojisinde Arş-ı A'zam (İlâhî Taht), yaratılmış bütün mevcudatın, feleklerin, mekânların ve zamanların ötesinde bulunan en yüce kuşatıcı makamdır. Kur'an-ı Kerîm'de Tâhâ Sûresi 5. âyette 'Er-Rahmânu ale'l-Arşi'stevâ' (Rahmân Arş'a istivâ etti) buyrulurken; Bakara Sûresi 255. âyette 'Vesi'a kürsiyyuhu's-semâvâti ve'l-ard' (O'nun Kürsî'si gökleri ve yeri kuşatmıştır) beyan edilir. Büyük müfessirler ve mutasavvıflar (İbnü'l-Arabî, Fahreddin Râzî, İmam Mâtürîdî) Kürsî'yi ilim ve hüküm makamı, Arş'ı ise bütün varlığın muhiti ve Rahmaniyet tecellisinin merkezi olarak şerhetmişlerdir.

Hâkka Sûresi 17. âyet-i kerîmede beyan buyrulan 'Ve yahmilu arşe Rabbike fevkahum yevmeizin semâniyeh' (O gün Rabbinin Arş'ını onların üzerinde sekiz melek taşır) hakikati, âlemin idaresini sağlayan nûrânî kuvvetlerin temsilidir. İbnü'l-Arabî'nin Fütûhât-ı Mekkiyye'de bildirdiği üzere, dünya hayatında Arş dört rükün üzerindedir: Hayat, İlim, İrade ve Kudret. Ahirette ise bunlara Kelâm, Sem' (İşitme), Basar (Görme) ve İdrâk sıfatlarının mazharları eklenerek sekiz yüce melekûn kuvveti tamamlanır. Bu sekiz kuvvet, kâinattaki bütün fizikî ve metafizik kanunların ilahî iradeye boyun eğişinin simgesidir.

Hadîs-i şerîfte buyrulur: 'Allah'ın ilk yarattığı şey Kalem'dir. Ona 'Yaz!' buyurdu. Kalem 'Ne yazayım yâ Rabbi?' dedi. 'Kıyamete kadar olacak her şeyi yaz' buyurdu.' (Tirmizî). Kalem, Akl-ı Evvel'in; Levh-i Mahfuz ise Nefs-i Küll'ün tecellisidir. Kalem'in Levh üzerine nakşettiği her harf, kâinattaki bir varlığın, bir galaksinin, bir zerre ve hadisenin kaderî kodudur. İlm-i Azamet tahsili yapan bir arif, hadiselerin zâhirî akışına takılıp kalmaz; Kalem'in nûrundan Levh'e sızan hikmet çizgilerini tefekkür eder.

Tasavvuf ehli arifler, Arş'ın saf ışıktan yaratıldığını ve kesintisiz olarak 'Sübhânallâhi ve bi-hamdihî sübhânallâhi'l-Azîm' tesbihiyle titreştiğini müşahede etmişlerdir. Bu kozmik rezonans, 432Hz ve altın oran harmonikleriyle yeryüzüne kadar sirayet eder. Bir mümin huşû ile secdeye vardığında, kalbinin atışı ile Arş'ın tesbihatı arasında manevi bir akort (entrainment) kurulur; bu sayede kul, zamansızlık ve mekânsızlık boyutunda huzûr-ı kibriyâya dahil olur.