✦ FASIL XI: Gavs-ı A'zam'ın Kürsü Hitabeleri: Bağdat Bâbülezec Meclislerinin İrfani Yankıları

Bağdat'ın manevî merkez üssü haline gelen Bâbülezec Medresesi'nde, Seyyid Abdülkadir Geylânî Hazretleri'nin kürsüye çıktığı anlarda derin bir huşû hâsıl olurdu. Vaazlarında sık sık fâni dünyanın peşinde koşan gafillere şöyle seslenirdi: "Ey dünya peşinde koşanlar! Siz güneşe sırtını dönüp kendi gölgesini yakalamaya çalışan ahmaklara benziyorsunuz! Güneşe sırtınızı döndükçe gölgeniz önünüzden kaçar, ona asla yetişemezsiniz. Yüzünüzü ebedî nur olan Hakk'a dönün ki, dünya bir gölge gibi arkanızdan tıpış tıpış gelsin. Dünyayı arayan rezil olur, Mevlâ'yı arayan aziz olur!"

Hazret, kalplerin pasını silen şu çağrısıyla meclisi gözyaşlarına boğardı: "Ey kalbi ölüler! Dünyalık sevinçlerle bayram ettiğinizi sanıyorsunuz; asıl matem kalbinizin zikrullah'tan gafil kalmasıdır. Kalbi zikirden mahrum bir beden, içinde akreplerin, yılanların ve habis heveslerin yuva yaptığı virane bir kabirden farksızdır. Tevbe kazmasıyla o kabri kazın, gözyaşı pınarıyla yıkayın ve oraya tevhid fidanını dikin ki, kalbiniz ebedî bir bahara kavuşsun!"

✦ FASIL XII: Seyyid Abdülkadir Geylânî'nin Evlatlarına ve Müridlerine Son Vasiyetleri

Gavs-ı A'zam Hazretleri, vefatı yaklaştığında oğulları Seyyid Abdürrezzâk, Seyyid Abdülvehhâb ve Seyyid Mûsâ'yı huzuruna çağırmış ve onlara kıyamete kadar Kâdiriyye yolunun rehberi olacak şu vasiyetnâmeyi lütfetmiştir: "Ey evlatlarım! Size Allah'tan korkup takva üzere olmayı, O'na itaati her şeyin önüne koymayı, şeriatın hudutlarını canınız pahasına muhafaza etmeyi vasiyet ederim. Sakın ha, bizim bu yolumuzun kuru bir lafazanlık, cedel veya keramete dayandığını zannetmeyiniz! Bizim yolumuz; açlık, gece teheccüdü, dünyadan zühd ile el çekme, ihlaslı amel, cömertlik, yaratılana şefkat ve kâmil bir edep üzerine kurulmuştur."

Vasiyetinin devamında kardeşlik ve kul hakkı ahlakını şöyle perçinlemiştir: "Hiç kimsenin ayıbını yüzüne vurmayınız, düşmanınız dahi olsa intikam peşinde koşmayınız. Kapınıza gelen yoksulu boş çevirmeyiniz; zira o yoksul, Allah'ın size bir lütfudur. Eğer biriniz diğerinden daha zengin veya ilimli olursa sakın böbürlenmesin; zira kibir, velayet ağacını kökünden kurutan bir yıldırımdır. Son nefesinize kadar fakr, mahviyet ve secde üzere kalınız!"

✦ FASIL XIII: Kâdiriyye Yolunun Temel Esasları ve Gavsiyyet Makamının Sırrı

İrfan meclislerinde Seyyid Abdülkadir Geylânî Hazretleri'nin meşhur "Kademî hâzihî alâ rakabeti külli veliyyillâh" (Benim bu ayağım her velinin boynu üzerindedir) kelâmı, kibrin değil; bizzat Hak Teâlâ tarafından kendisine ihsan olunan Gavsiyyet ve Kutbiyyet makamının şükran tecellisi olarak izah edilmiştir. Bu hitap sadır olduğunda, şarktan garba üç yüzü aşkın büyük evliyaullah başlarını eğerek bu ruhanî tasarrufu tasdik etmişlerdir.

Kâdiriyye meşrebi; celâl ile cemâlin, fıkıh ile aşkın, cihad ile uzletin mükemmel dengesidir. Bu yola intisap eden derviş; gündüzün halkın içinde adalet ve merhametle çalışan bir mücahid, gecenin karanlığında ise seccadesinde gözyaşlarıyla inleyen bir âşıktır. Abdülkadir Geylânî Hazretleri'nin manevî mirası, dokuz asırdır Bağdat'tan Mağrip'e, Anadolu'dan Türkistan'a kadar milyonlarca gönlü tevhid ve muhabbet potasında eritmeye devam etmektedir.