FASIL I: İbn Sînâ'nın Hıltlar ve Mizaç Teorisi (Dört Ahlat Felsefesi)
İslam dünyasının 'eş-Şeyhü'r-Reîs' unvanlı hekimi İbn Sînâ (Avicenna), El-Kânûn fî't-Tıbb adlı eserinde sağlığı; bedendeki dört sıvının (hıltın) dengesi olarak tanımlar. Bu dört hılt kâinattaki dört elementin (Ateş, Hava, Su, Toprak) biyokimyasal karşılıklarıdır:
| Mizaç | Element | Hılt / Sıvı | Keyfiyet | Dengeleyici Besinler |
|---|---|---|---|---|
| Safravî (Nârî) | Ateş | Sarı Safra | Sıcak & Kuru | Salatalık, kabak, nar, arpa suyu, gül suyu |
| Demevî (Hevâî) | Hava | Kan | Sıcak & Nemli | Sirke, limon, enginar, ekşi erik, hacamat |
| Balgâmî (Mâî) | Su | Balgam | Soğuk & Nemli | Zencefil, tarçın, çörek otu, bal, karanfil |
| Sevdâvî (Turâbî) | Toprak | Kara Sevda | Soğuk & Kuru | İncir, badem, tatlı elma, zeytinyağı, sıcak süt |
FASIL II: Hastalıkların Teşhisi ve Mizaç Dengeleme Yöntemleri
İbn Sînâ der ki: 'Hastalık, mizaçtaki aşırılıktır. Tedavi ise zıddıyla yapılır (El-İlâc bi'd-Dıdd).' Eğer bir kimsede safra artmış, vücut kurumuş ve hararet yükselmişse, ona soğuk ve nemli gıdalar verilir. Eğer balgam artmış, beden soğumuş ve uyuşukluk çökmüşse, ısıtıcı baharatlar ve sıcak mizaçlı şifalar uygulanır.
Bu kadim tıp prensibi; modern fonksiyonel tıp, kronobiyoloji ve bütüncül beslenme yaklaşımlarının temel ilham kaynağıdır.