Süleyman Çelebi ve Vesîletü'n-Necât: Nûr-ı Muhammedî'nin Zuhuru, Hakîkat-i Muhammediyye, Velâdet Coşkusu ve Mevlid-i Şerîf Metafiziği Külliyatı

Bursa Ulu Cami İmamı Süleyman Çelebi (1351-1422), Osmanlı'nın en buhranlı dönemi olan Fetret Devri'nde, 1409 yılında telif ettiği Vesîletü'n-Necât (Mevlid-i Şerîf) ile Türk edebiyatının ve tasavvufunun en büyük şaheserini vücuda getirmiştir.

Eserin yazılış sebebi son derece mühim bir tefsirî hadisedir: Bursa Ulu Cami'de vaaz veren bir vâiz, Bakara Sûresi 285. âyetindeki 'Lâ nüferriku beyne ehadin min rusulih' (O'nun peygamberleri arasında hiçbir ayrım yapmayız) âyetini zâhirî manasıyla anlayarak Hz. Muhammed'in (s.a.v.) Hz. Îsâ'dan veya diğer peygamberlerden hiçbir üstünlüğü olmadığını iddia etmiştir. Süleyman Çelebi bu iddiaya karşı kalbindeki aşk ateşiyle ayağa kalkmış; Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) 'Hâtemü'l-Enbiyâ' ve 'Habîbullah' olduğunu ispat eden Mevlid manzumesini terennüm etmeye başlamıştır.

Mevlid'in kalbi olan 'Münâcât' ve 'Velâdet' bahrinde Süleyman Çelebi, Nûr-ı Muhammedî ontolojisini arı duru bir Türkçe ve muazzam bir vezin ahengiyle şerh eder:

'Hak Teâlâ ne idiyse var kıldı / Âlemi ol nûra intizâr kıldı'
'Ger Muhammed olmaya idi ayân / Âlemi halk eylemez idi Rahmân'

Kâinat yokken ilk yaratılan cevherin Nûr-ı Muhammedî olduğunu; Arş'ın, Levh'in, Kalem'in ve feleklerin O'nun hürmetine zuhûra geldiğini ifade eder. Bu mısralar, Osmanlı halkının Peygamber sevgisini bir millî karaktere dönüştüren en tesirli mânevî iksirdir.