Muhammed ez-Zürkānî: Şerhu'l-Mevâhibi'l-Ledünniyye, Siyer Felsefesi ve Nûr-ı Nebevî Külliyâtı

Muhammed bin Abdilbâkī ez-Zürkānî, 17. yüzyıl sonu ve 18. yüzyıl başında Kâhire el-Ezher Camii'nin en büyük hadis ve fıkıh kürsüsü reisidir. Babası Abdülbâkī ez-Zürkānî'nin Mâlikî fıkhındaki otoritesini devralmış, hadis rivayetinde ise devrinin en yüksek isnadına (âlî isnad) sahip kutup âlimi kabul edilmiştir.

İmâm Şihâbüddîn el-Kastalânî'nin nebevî sîret başyapıtı el-Mevâhibü'l-Ledünniyye bi'l-Minehi'l-Muhammediyye, Zürkānî'nin kalemiyle sekiz büyük ciltlik bir ilmî okyanusa dönüştürülmüştür. Zürkānî metindeki her bir kelimeyi, hadis senedini ve tarihî rivayeti mikroskobik bir titizlikle şerhetmiştir.

Zürkānî şerhinin en derin metafizik fasılları, kâinat yaratılmadan önce var olan Nûr-ı Muhammedî ve Hakîkat-i Muhammediyye bahsidir. 'Evvelü mâ halakallâhu nûrî' sırrını hadis ricali ve tasavvufî keşif mektepleriyle cem ederek, kâinatın varlık sebebinin ilâhî muhabbet olduğunu ispatlar.

Siyer ve megāzî kitaplarında asırlar boyu yer almış zayıf, münker veya İsrâiliyyât kaynaklı rivayetleri İbn Hacer, Sehâvî ve Suyûtî'nin hadis cerh-ta'dîl kriterleriyle süzgeçten geçirmiştir. Zürkānî Şerhi, siyer literatürünü rivayet kirliliğinden arındıran en güvenilir tahkik sığınağıdır.

Peygamberlik mûcizelerini akıl ile imanın ahenginde tahlil eden müellif; parmaklarından su kaynaması, ağacın yürüyerek gelmesi, Şakk-ı Kamer (ayın yarılması) ve Mi'râc hadiselerini hem naklî sağlamlıkla hem de tabiat kanunlarının mûcize karşısındaki teslimiyetiyle izah eder.

Resûlullah'ın (s.a.v.) mübarek hilyesi, tebessümü, konuşma ahengi, kokusu, uyku ve uyanıklık dengesi Zürkānî'nin şerhinde derin bir aşk ve hürmetle tasvir edilir. Şemâil, müminin ruhuna nebevî ahlakı nakşeden canlı bir ayna kılınır.

Nebevî gazvelerin intikam veya ganimet amacıyla değil; inanç hürriyetini, mazlumların can güvenliğini ve evrensel tevhid nizamını korumak için icra edilen meşru müdafaa hareketleri olduğu Zürkānî tarafından fıkhî delillerle ortaya konur.

Zürkānî yalnızca siyer şârihi değildir; İmâm Mâlik'in el-Muvatta'ına yazdığı dört ciltlik şerh ile Mâlikî fıkhının ve hadis ricalinin de üstadıdır. Siyerdeki aşk ile fıkıhtaki ciddiyeti şahsında kusursuzca birleştirmiştir.

Ehl-i Beyt-i Mustafâ'ya olan derin hürmet ile Ashâb-ı Kirâm'ın adaletine olan sarsılmaz bağlılığı Ehl-i Sünnet omurgasında telif eder. Aşırılıkların, taassubun ve fırka kavgalarının nebevî mirasa zarar vermesini engelleyen mutedil çizgiyi tahkim eder.

Osmanlı medreselerinde ve tekke muhitlerinde Zürkānî Şerhu'l-Mevâhib, Peygamber Efendimiz'i (s.a.v.) en kâmil manada tanımanın temel el kitabı kabul edilmiştir. Eser, günümüzde de İslâm dünyasında nebevî muhabbetin ve siyer ilminin en parlak burhanı olmaya devam etmektedir.