Mîr Seyyid Alî Hemedânî ve Zahîretü'l-Mülûk: Şâh-ı Hemedân, Evrâd-ı Fethiyye, İslâm Siyaset Ahlâkı ve Keşmir İrfânı Külliyatı

Mîr Seyyid Alî el-Hemedânî (714-786 / 1314-1384), Asya kıtasının manevî fatihi ve 'Emîr-i Kebîr' unvanıyla maruf bir Kübrevî kutbudur. Yanındaki yüzlerce seyyid ve dervişle birlikte Keşmir vadisine hicret etmiş; burada hem halkı hem de yöneticileri irfan, tevhid ve adaletle tanıştırmıştır.

Hemedânî, Keşmir'e yalnızca İslâm imanını değil; hat, tezhip, halıcılık, ahşap oymacılığı ve ipek dokumacılığı gibi kadim İslâm sanatlarını da götürmüştür. Böylelikle halkın hem ruhunu marifetle ihya etmiş hem de iktisadî refahını temin etmiştir. Keşmir vadisi, Hemedânî'nin nefesiyle 'Bâğ-ı Rıdvân' haline gelmiştir.

Hemedânî'nin başyapıtı Zahîretü'l-Mülûk (Hükümdarların Hazinesi), Doğu İslâm dünyasında Gazâlî'nin Nasîhatü'l-Mülûk'undan sonra telif edilmiş en tesirli siyasetnâme ve irfan kitabıdır.

Hemedânî sultana şöyle seslenir: 'Ey hükümdar! Bil ki saltanat sana bir şeref değil, omuzlarına yüklenmiş ağır bir imtihandır. Eğer adaletle hükmetmez, mazlumun ahını dindirmezsen kıyamet günü ilk zincire vurulacak olan sensin. Zâlim sultanın ibadeti kabul olunmaz.' Eser, on bab halinde hem inanç ve ibadet esaslarını hem de devlet yönetiminin ahlâkî sınırlarını çizer.

Mîr Seyyid Alî-i Hemedânî'nin İslâm dünyasına en büyük yadigârı, bizzat Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) mânevî işaretiyle tertip ettiği meşhur el-Evrâdü'l-Fethiyye adlı virdidir. Bu vird, Kur'an âyetleri, Esmâ-i Hüsnâ ve İsm-i Âzam terkipleriyle örülmüş aşılmaz bir mânevî kalkandır.

Keşmir'de her sabah namazından sonra yüz binlerce müminin hep bir ağızdan terennüm ettiği bu evrâd; kalplerdeki vesveseyi izale eden, düşman şerrinden koruyan ve ruhanî fetih kapılarını açan büyük bir tasarruf menbaıdır.

Hemedânî, tasavvuf yoluna giren sâlikler için kaleme aldığı Risâle-i Çil Makâm ve Mektûbât'ında nefis tezkiyesinin kırk merhalesini izah etmiştir. Kübreviyye silsilesinin 'on esas'ını (tövbe, zühd, tevekkül, kanaat, uzlet, mülâzemet-i zikr, teveccüh, sabır, murâkabe, rızâ) pratik hayatın içine sokmuştur.

Dervişin tenbel ve asalak olmasını şiddetle reddetmiş; talebelerine şal dokumacılığı, hat sanatı, ahşap oymacılığı ve ziraat öğretmiştir. Keşmir'in dünyaca meşhur şal ve ipek sanatı, Hemedânî ve beraberindeki 700 sanatkâr dervişin bölgeye hediyesidir.