Mehmed Emîn Tokâdî: İstanbul'un Manevi Muhafızlığı ve Nakşibendî İrfânı Külliyâtı

FASIL I: Tokat'tan İstanbul'a: Şerefli Bir Seyyid Olarak Doğumu ve Gençliği

İstanbul'un üç büyük manevi muhafızından biri (Aziz Mahmud Hüdâyî ve Yahya Efendi ile birlikte) kabul edilen Seyyid Mehmed Emîn Tokâdî hazretleri, 1075 (1664) yılında Tokat Kalesi civarında dünyaya gelmiştir. Babası Derviş Hasan Efendi olup, nesebi Peygamber Efendimiz'e (s.a.v.) dayanan şerefli bir seyyiddir. Tokat'ta başladığı ilk tahsilini tamamladıktan sonra ilim tahsilini ilerletmek gayesiyle İstanbul'a gelmiş, Fatih ve Eyüpsultan medreselerinde devrin meşhur âlimlerinden zahirî ilimleri ikmâl etmiştir.

Hüsn-i hat sanatında devrin şeyhi Hâfız Osman Efendi'den icazet alarak muazzam Mushaf-ı Şerîfler istinsah eden Mehmed Emîn Efendi, bir yandan hattatlık ve kâtiplik yaparken diğer yandan kalbî vuslatın hararetli ateşiyle yanmıştır.

FASIL II: Mekke-i Mükerreme'ye Hicret ve Şeyh Ahmed Yekdest Cünyânî ile Buluşma

Mehmed Emîn Efendi'nin manevi kaderi, hac vazifesini ifa etmek üzere Hicaz'a gitmesiyle tayin olmuştur. Mekke-i Mükerreme'de Kâbe-i Muazzama'nın hareminde tavaf ederken, İmam-ı Rabbânî Müceddidî ekolünün en büyük kutuplarından biri olan Şeyh Ahmed Yekdest Cünyânî hazretleri ile karşılaşmıştır. Cünyânî hazretleri genç seyyide nazar etmiş ve: "Ey Mehmed Emîn! Bize mi geldin, Beytullâh'a mı geldin?" buyurarak onun kalbindeki saklı istidadı ortaya çıkarmıştır.

Tokâdî hazretleri derhal bu büyük mürşide teslim olmuş; Mekke ve Medine'nin mukaddes ikliminde tam üç yıl boyunca kesintisiz riyâzet, zikr-i hafî ve râbıta terbiyesinden geçmiştir.

FASIL III: İmam-ı Rabbânî Müceddidî Ekolünün İstanbul'a İntikali ve Hilafet

Şeyh Ahmed Yekdest Cünyânî, sülûkünü tamamlayan Mehmed Emîn Tokâdî'ye Nakşibendiyye-i Müceddidiyye icazeti ve hilafeti vererek onu payitaht İstanbul'a irşad vazifesiyle göndermiştir. Tokâdî hazretleri, İmam-ı Rabbânî Ahmed Fârûkî Serhendî'nin Mektûbât'ında billurlaşan sünnet-i seniyyeye sımsıkı bağlılık, bid'atlerden arınma ve kalbî zikir usûlünü İstanbul'a taşıyan en kilit köprü olmuştur.

FASIL IV: Dört Büyük Tarikatın Cem'i: Nakşibendiyye, Kâdiriyye, Şâzeliyye ve Çeştiyye Silsileleri

Mehmed Emîn Tokâdî, sadece Nakşibendiyye ile iktifa etmemiş; Medine-i Münevvere'de Şeyh Seyyid Abdürrahîm Buhârî'den Kâdiriyye, Kâsım el-Bağdâdî'den Şâzeliyye ve Şeyh Muhammed Akile'den Çeştiyye tarikatlarının icazetlerini de almıştır. Dört büyük tarikatın silsilesini nefsinde cem' eden bu büyük kutup, meşreb genişliği ve irfan kuşatıcılığı ile devrin kutbü'l-aktâbı seviyesine yükselmiştir.

FASIL V: İstanbul'un Üç Büyük Manevi Sultanı: Hüdâyî, Yahya Efendi ve Tokâdî

İstanbul halkının asırlardır tevatüren inandığı manevi muhafızlık haritasında Boğaziçi'ni Beşiktaş'ta Yahya Efendi, Anadolu yakasını Üsküdar'da Aziz Mahmud Hüdâyî, Suriçi ve tarihi yarımadayı ise Fatih-Zeyrek'te Mehmed Emîn Tokâdî himaye etmektedir. Bu üç büyük velî, şehrin manevi sütunları mesabesindedir.

FASIL VI: Zeyrek Soğukkuyu Pîrî Paşa Medresesi'nde Mahfî Suluk ve Şöhretten Kaçış

Tokâdî hazretlerinin en bariz ahlâkî vasfı şöhretten şiddetle kaçması ve melâmet neşvesiyle kendini gizlemesidir. Kendisine teklif edilen tekke postnişînliklerini, vakıf idarelerini ve saray davetlerini reddetmiş; Fatih-Zeyrek civarındaki Soğukkuyu Pîrî Mehmed Paşa Medresesi'nin mütevazı bir hücresinde ömrünü talebe okutarak, Mushaf yazarak ve gizli zikirle geçirmiştir.

FASIL VII: Zikr-i Hafî Usûlü ve Kalp Tasfiyesinde Râbıta-i Müceddidiyye

Tokâdî ekolünde zikir, dilin hareketi olmadan kalbin derinliklerinde Hakk Teâlâ'yı anmak olan zikr-i hafîdir. Nefesi hapsederek yapılan "Lâ ilâhe illallâh" nefy ü isbât zikri ve kalbe ilâhî feyzi akıtan râbıta, müridin kalbindeki masivâ pasını söküp atan en tesirli manevi iksirdir.

FASIL VIII: Müstecâbuddavât Makamı: Tokâdî Hazretleri'nin Ziyaretçilerine Duası ve Bereketi

Mehmed Emîn Tokâdî, duası anında kabul olan (müstecâbuddavât) büyük bir zâttır. Vefatına yakın talebelerine ve ümmet-i Muhammed'e şu meşhur duayı miras bırakmıştır:

"Yâ Rabbî! Beni sevenler, kabrime gelip bana bir Fâtiha hediye edenler ve beni vesile kılarak Senden hayır dileyenler; dünyada suda boğulmasın, ateşte yanmasın, açlık ve sefalet görmesin; son nefeste imansız gitmesin!"

FASIL IX: Meşhur Müellif Müstakîmzâde Süleyman Sadeddin'in Mürşidi Olarak İrfana Tesiri

Tokâdî hazretlerinin en mümtaz müridi ve halifesi, Osmanlı ilim ve biyografi tarihinin deryası olan Müstakîmzâde Süleyman Sadeddin Efendi'dir. Tuhfe-i Hattâtîn ve Devhatü'l-Meşâyih müellifi Müstakîmzâde, bütün ilmî ve manevi dirâyetini mürşidi Tokâdî'ye borçlu olduğunu iftiharla belirtmiş; onun menâkıbını kaleme alarak gelecek nesillere aktarmıştır.

FASIL X: Fatih-Zeyrek'teki Kabr-i Şerîfi, Ziyaret Âdâbı ve Asırlardır Dinmeyen Feyz

1158 (1745) senesinde seksen üç yaşında iken İstanbul'da dâr-ı bekāya irtihâl eden Mehmed Emîn Tokâdî hazretleri, vasiyeti gereğince Zeyrek Yokuşu'ndaki Soğukkuyu Pîrî Mehmed Paşa Camii'nin hazîresinde sırlanmıştır. Kabr-i şerîfi asırlardır gece gündüz ziyaretçilerle dolup taşmakta; onun hürmetine yapılan dualar ve okunan Fâtihalar İstanbul semalarında manevi bir rahmet kalkanı olarak dalgalanmaktadır.