Kādî Abdülcebbâr el-Hemedânî'nin 20 ciltlik el-Mugnî fî Ebvâbi't-Tevhîd ve'l-Adl ve Şerhu'l-Usûli'l-Hamse külliyatı; adalet, tevhid, irade hürriyeti, nübüvvet ve epistemoloji.
Kādî Abdülcebbâr ve el-Mugnî: Adalet, Tevhid, İnsan Hürriyeti ve Kelâm Metafiziği Külliyatı
FASIL VIII: Tenzîh-i Kur'ân 'ani'l-Matâin: Şüpheleri Bertaraf Etme Sanatı
Kādî Abdülcebbâr'ın tefsir ve kelâm sahasındaki en keskin kılıcı olan Tenzîhü'l-Kur'ân 'ani'l-Matâin eseri, Kur'ân-ı Kerîm'e mülhitler, deistler ve Hıristiyan polemikçiler tarafından yöneltilen itirazları âyet âyet ele alıp çürüten bir savunma kalesidir.
Peygamberlerin mâsumiyeti (ismetü'l-enbiyâ), kader ve adalet âyetleri, müşâbehet arzeden ifadeler Kādî Abdülcebbâr'ın diyalektik muhakemesiyle pırıl pırıl aydınlanmıştır.
'Kur'ân'da hiçbir çelişki, lüzumsuz lafız veya mantık hatası bulunmaz. Muhaliflerin itirazları, onların Arap lügatinin i'câzına ve teşrî' hikmetine olan cehaletlerinden neşet eder.'
Peygamberlerin mâsumiyeti (ismetü'l-enbiyâ), kader ve adalet âyetleri, müşâbehet arzeden ifadeler Kādî Abdülcebbâr'ın diyalektik muhakemesiyle pırıl pırıl aydınlanmıştır.
FASIL IX: Şerhu'l-Usûli'l-Hamse ve Kelâm Geleneğine Katkısı
Mânkdim Şeşdîv tarafından ta'lik edilen ve Kādî Abdülcebbâr'ın takriri olan Şerhu'l-Usûli'l-Hamse, kelâm ilminin beş ana ilkesini (Tevhid, Adalet, el-Va'd ve'l-Va'îd, el-Menzile beyne'l-menzileteyn, el-Emr bi'l-ma'rûf ve'n-nehy 'ani'l-münker) en berrak felsefî üslupla talebelere ders kitabı olarak intikal ettirmiştir. Kādî Abdülcebbâr, İslâm rasyonalizminin sınırlarını ve vahiy karşısındaki vazifesini muazzam bir mantık örgüsüyle tanzim etmiştir.
FASIL V: El-Muğnî Külliyatında Adalet ve Tevhid İlkelerinin Metafizik Temeli
Kādî Abdülcebbâr el-Hemedânî'nin yirmi ciltlik muazzam şaheseri el-Muğnî fî Ebvâbi't-Tevhîd ve'l-Adl, Mu'tezile mektebinin günümüze ulaşan en hacimli ve en eksiksiz kelâm ansiklopedisidir. Kādî, bu eserinde Mu'tezile'nin beş temel esasını (Usûl-i Hamse) matematiksel bir diyalektikle temellendirir.
'Adl' prensibi gereğince Kādî, Cenâb-ı Hakk'ın asla çirkin (kabîh) bir fiili işlemeyeceğini ve kullarına zulmetmeyeceğini rasyonel olarak ispatlar. İnsan, kendi fiillerinin hakiki fâili ve yaratıcısıdır (hâlık-ı ef'âl); zira cebir (zorunluluk) altında işlenen bir amele sevap veya ceza terettüp etmesi ilâhî adaletle bağdaşmaz. Kādî, hür iradeyi ahlâkın ve dinî sorumluluğun (teklîf) ontolojik şartı olarak savunur.
'Adl' prensibi gereğince Kādî, Cenâb-ı Hakk'ın asla çirkin (kabîh) bir fiili işlemeyeceğini ve kullarına zulmetmeyeceğini rasyonel olarak ispatlar. İnsan, kendi fiillerinin hakiki fâili ve yaratıcısıdır (hâlık-ı ef'âl); zira cebir (zorunluluk) altında işlenen bir amele sevap veya ceza terettüp etmesi ilâhî adaletle bağdaşmaz. Kādî, hür iradeyi ahlâkın ve dinî sorumluluğun (teklîf) ontolojik şartı olarak savunur.
FASIL VI: İ'câzü'l-Kur'ân Nazariyesi ve Belâgatın Zirvesi
el-Muğnî'nin 16. cildi bütünüyle 'İ'câzü'l-Kur'ân' konusuna tahsis edilmiştir ve İslâm belâgat tarihinin kurucu metinlerindendir. Kādî Abdülcebbâr, Nazzâm'ın savunduğu 'sarfe' teorisini (Allah'ın Arapları Kur'ân'ın benzerini getirmekten aciz bıraktığı, yoksa beşerin bu belâgata denk söz söyleyebileceği iddiasını) şiddetle reddeder.
Ona göre Kur'ân'ın mucizeliği, bizzat kendi kelimelerinin tanziminde, eşsiz fesâhatinde, nazmındaki ilâhî ahenkte ve mana derinliğindedir. Beşer takatinin fevkindeki bu i'câz, lafız ile mananın öyle kusursuz bir düğümüdür ki, bir tek kelimesi dahi çıkarılsa âyetin nuru söner. Bu tahliller, öğrencisi Abdülkâhir el-Cürcânî'nin Delâilü'l-İ'câz'ına doğrudan beşiklik etmiştir.
Ona göre Kur'ân'ın mucizeliği, bizzat kendi kelimelerinin tanziminde, eşsiz fesâhatinde, nazmındaki ilâhî ahenkte ve mana derinliğindedir. Beşer takatinin fevkindeki bu i'câz, lafız ile mananın öyle kusursuz bir düğümüdür ki, bir tek kelimesi dahi çıkarılsa âyetin nuru söner. Bu tahliller, öğrencisi Abdülkâhir el-Cürcânî'nin Delâilü'l-İ'câz'ına doğrudan beşiklik etmiştir.
FASIL V: El-Muğnî Külliyatında Adalet ve Tevhid İlkelerinin Metafizik Temeli
Kādî Abdülcebbâr el-Hemedânî'nin yirmi ciltlik muazzam şaheseri el-Muğnî fî Ebvâbi't-Tevhîd ve'l-Adl, Mu'tezile mektebinin günümüze ulaşan en hacimli ve en eksiksiz kelâm ansiklopedisidir. Kādî, bu eserinde Mu'tezile'nin beş temel esasını (Usûl-i Hamse) matematiksel bir diyalektikle temellendirir.
'Adl' prensibi gereğince Kādî, Cenâb-ı Hakk'ın asla çirkin (kabîh) bir fiili işlemeyeceğini ve kullarına zulmetmeyeceğini rasyonel olarak ispatlar. İnsan, kendi fiillerinin hakiki fâili ve yaratıcısıdır (hâlık-ı ef'âl); zira cebir (zorunluluk) altında işlenen bir amele sevap veya ceza terettüp etmesi ilâhî adaletle bağdaşmaz. Kādî, hür iradeyi ahlâkın ve dinî sorumluluğun (teklîf) ontolojik şartı olarak savunur.
'Adl' prensibi gereğince Kādî, Cenâb-ı Hakk'ın asla çirkin (kabîh) bir fiili işlemeyeceğini ve kullarına zulmetmeyeceğini rasyonel olarak ispatlar. İnsan, kendi fiillerinin hakiki fâili ve yaratıcısıdır (hâlık-ı ef'âl); zira cebir (zorunluluk) altında işlenen bir amele sevap veya ceza terettüp etmesi ilâhî adaletle bağdaşmaz. Kādî, hür iradeyi ahlâkın ve dinî sorumluluğun (teklîf) ontolojik şartı olarak savunur.
FASIL VI: İ'câzü'l-Kur'ân Nazariyesi ve Belâgatın Zirvesi
🏛️ 50 İLİM ODASI HIZLI ERİŞİM PANELİ
Melekût, Peygamberler, Veliler, Parapsikoloji ve Havas odaları arasında tek tıkla geçiş yapın: