FASIL I: Seyyid Ebü'l-Hasan eş-Şâzelî'nin Hayatı ve Kutbiyyet Makamı
Kutbü'l-Aktâb ve Gavsü'z-Zamân Seyyid Ebü'l-Hasan Ali b. Abdillâh eş-Şâzelî el-Hasenî (ö. 656/1258), İslam tasavvufunun en büyük ve en yaygın kollarından biri olan Şâzeliyye tarikatının piridir.
Mağrib'de (Fas) doğan, Tunus'ta kemâle eren ve Mısır'da vefat eden Şâzelî Hazretleri, Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) pâk neslinden gelen bir seyyiddir. Onun yolu; zühdü sefalet veya hırpani bir kılıkta değil, kalben masivayı terk edip zahiren izzetli, temiz, vakarlı ve şükür dolu bir hayat yaşamakta gören 'Melâmî ve Şükür' esasına dayalı Nebevî bir mekteptir.
FASIL II: Şeyhi Abdüsselâm b. Meşîş ile Mülakatı: 'Gözlerini Yıka da Gel'
Şâzelî Hazretleri gençliğinde kutupluk ve marifet arayışıyla dağ bayır gezerken, Fas'taki Alem Dağı'nda yaşayan büyük kutup Seyyid Abdüsselâm b. Meşîş'in huzuruna vardı.
İbn Meşîş ona şöyle seslendi: 'Ey Ali! Bize gelirken nefsindeki bütün ilimleri, amelleri ve iddiaları yıka, iflas etmiş bir yoksul gibi gel ki seni hakiki zenginliğe ulaştıralım.' Şâzelî dağın eteğindeki pınarda gusledip bütün beşerî iddialarından soyunarak şeyhinin huzuruna çıktı ve orada hakiki marifetullah şerbetini içti. İbn Meşîş ona: 'İnsanlardan uzak durma; fakat kalbini yalnız Allah'a bağla. Dünyalık senin elinde olsun, kalbinde asla yer bulmasın' vasiyetinde bulundu.
Şâzeliyye tarikatının kutbu Ebû'l-Hasan eş-Şâzelî (593-656 / 1196-1258), İslâm tasavvufuna vakar ve zarafet kazandıran muazzam bir velîdir. Kutb-i A'zam Abdüsselâm b. Meşîş'in rahle-i feyzinde yetişen Şâzelî; dervişliği dünyadan el etek çekip kenara çekilmekten kurtarmıştır.
O, zengin ve temiz elbiseler giyer, ticaretle meşgul olur; fakat kalbine zerre kadar dünya sevgisi sokmazdı. Şâzelî'nin yolu; çile ve riyazetten ziyade 'Şükür, Şuhûd ve Muhabbet' yoludur. Derviş cemiyetin içinde çalışacak, helalinden kazanacak, fakat kalbini daima Zât-ı Zülcelâl ile zinde tutacaktır (el-Halvetü fi'l-Celvet).
FASIL III: Hizbü'l-Kebîr'in Mahiyeti ve Menşei: 'Büyük Koruma Zırhı'
Şâzelî virdleri arasında Hizbü'l-Bahr deniz yolculuğunda ve fırtınalarda açılan bir nusret kapısı iken, Hizbü'l-Kebîr (el-Hizbü'l-Ekber / Büyük Vird), salikin günlük hayatında kalbini ilahi marifet, sekine, rızık ve melekût muhafazasıyla dolduran en şümullü virdidir.
Bu kutlu hizip, Kur'an'ın en azametli âyetleri, Esmâ-i Hüsnâ terkipleri, İsm-i Âzam duaları ve Nebevî tazarru'ların ilahi bir ahenkle örüldüğü manevi bir kaledir. Şâzelî meşrebinde bu hizbi sabah namazından sonra veya yatsıdan sonra okumak, kalbin pasını silen ve basireti açan bir iksirdir.
FASIL IV: Hizbü'l-Kebîr'in İrfanî Muhtevası: Tevhid, Tevekkül ve Rızâ
Hizbin metni, kulun acziyetini itiraf ederek Mutlak Kudret Sahibi'ne ilticasıyla başlar:
«İlâhî! Sen benim Rabbimsin, ilmin bana kafidir; ne güzel Rabdir benim Rabbim ve ne güzel hesaptır O'nun hesabı! Dilediğine yardım edersin, Sen Azîz ve Rahîm'sin. Senden hareketlerimizde, sükûnlarımızda, kelimelerimizde, iradelerimizde ve hatıralarımızda şek, şüphe ve gaflet vehimlerinden selamet dileriz!»Bu dualar, kulun kalbindeki vehim putlarını kırarak onu 'Tahkikî Tevhid' makamına yükseltir.
FASIL V: Şâzelî Tasavvufunun Dört Temel Direği
İmam Şâzelî, müridlerine şu dört esası daimi düstur kılmıştır:
1. Zikir: Kalbin gafletten uyanıp her nefeste Hakk'ı anması.
2. Şükür: Nimetleri nefse değil, Mü'nim-i Hakikî'ye nispet etmek.
3. Sabır: Bela anında feryat etmeyip ilahi takdire teslim olmak.
4. Rızâ: Başa gelen her tecellîde hikmeti görüp itminan bulmak.
Şâzelî der ki: 'Fakirlik dileyen kimse nefsine güvenir; zira fakirlikte nefis için bir nevi takva gururu vardır. Lakin zenginliği ve nimeti şükürle taşıyan kimse, Hakk'ın lütfuna güvenir.'
FASIL VI: Celâlî ve Cemâlî Tecellîler: Havf ve Recâ Dengesi
Hizbü'l-Kebîr'in âyet ve dua terkibi, Celâl (Kudret/Azamet) ile Cemâl (Lütuf/Şefkat) tecellîlerini mükemmel bir mizanla birleştirir.
Salik bir taraftan Allah'ın Kahr ve Celâl sıfatları karşısında tir tir titrerken, diğer taraftan Rahmet ve Vedûd tecellîleriyle teselli bulur. Bu denge, salikin ne ümitsizlik çukuruna düşmesine ne de gurur bataklığına saplanmasına izin verir.
FASIL VII: Şâzelî Hırkası ve Hilafet: İbn Atâullah ve Mursî
İmam Şâzelî'den sonra bu nûrlu mektebi Mısır'da Ebü'l-Abbas el-Mursî ve onun talebesi el-Hikemü'l-Atâiyye müellifi İbn Atâullah el-İskenderî tevarüs etmiştir.
Şâzeliyye, diğer bazı tarikatlar gibi dağlarda veya tekkelerde inzivaya çekilmeyi değil; çarşıda, pazarda, medresede ve devlet idaresinde aktif olup 'El kârda, gönül Yâr'da' şuuruyla yaşamayı şiar edinmiştir. Hizbü'l-Kebîr bu hayat tarzının manevi yakıtıdır.
FASIL VIII: Hizbü'l-Kebîr'in Okunma Âdâbı ve Manevi Zırhı
Bu kutlu hizbin kıraatinde şu hususlara riayet edilmesi tavsiye olunur:
- Abdestli ve kıbleye müteveccihen oturulmalı.
- Kıraatten önce üç İhlas, bir Fâtiha ve Peygamber Efendimiz'e (s.a.v.) salavat-ı şerife hediye edilmeli.
- Kelimelerin mânâsı kalpten hissedilerek, acele etmeden, tertîl üzere okunmalı.
- Virdin sonunda 'Âmin' denilerek Cenâb-ı Hakk'tan hem zahirî hem bâtınî korunma talep edilmeli.
FASIL IX: Şâzelî Dualarında İsm-i Âzam ve Mukattaa Harfleri
Hizbü'l-Kebîr içerisinde Kur'an-ı Kerim'in mukattaa harfleri (Kâf-Hâ-Yâ-Ayn-Sâd ve Hâ-Mîm-Ayn-Sîn-Kâf) ile âyetlerin koruyucu zırhları özel bir nizamla yerleştirilmiştir:
«Kâf-Hâ-Yâ-Ayn-Sâd kifâyetimizdir; Hâ-Mîm-Ayn-Sîn-Kâf himâyemizdir!»
Bu ifadeler, melekût âlemindeki koruyucu ruhanilerin ve Arş meleklerinin tecellîlerini celbeden ilahi şifrelerdir.
FASIL X: Asırları Aşan Şâzelî İrfanı
Kutbü'l-Aktâb Seyyid Ebü'l-Hasan eş-Şâzelî Hazretleri'nin Hizbü'l-Kebîr'i, aradan geçen sekiz asra rağmen İslam coğrafyasının dört bir yanında milyonlarca kalbi diriltmeye devam etmektedir.
O, müminlere zayıf, mağlup ve kederli olmayı değil; Hakk'ın kudretine dayanarak aziz, şerefli ve mütevekkil bir kul olarak yaşamayı öğreten ebedi bir meşaledir.
FASIL XI: Şâzelî Hizipleri Arasındaki Nizam: Hizbü'l-Bahr, Hizbü'n-Nasr ve Hizbü'n-Nûr
İmam Şâzelî'nin manevi mirası, her biri farklı bir rubûbiyyet ve ubûdiyyet cilvesine tekabül eden virdler manzumesidir. Bu manzumenin merkezinde yer alan Hizbü'l-Kebîr daimi himaye ve marifetullah kalesi iken; Hizbü'l-Bahr salikin nefis denizindeki fırtınaları dindiren rüzgar-ı ilahî, Hizbü'n-Nasr zulme ve düşman tasallutuna karşı çekilen kahr kılıcı, Hizbü'n-Nûr ise basiret gözünü açan melekût meşalesidir.
Şâzelî uleması bu virdlerin okunma vakitlerini şöyle tertip etmiştir: Sabah işrak vaktinde Hizbü'l-Kebîr ile kalbe ilahi sekine indirilir; ikindi vaktinde Hizbü'l-Bahr ile günün manevi yorgunluğu ve musibetleri defedilir; yatsı namazı akabinde ise Hizbü'n-Nûr ile gece teheccüdüne nûrânî zemin hazırlanır. Bu tertip, sâlikin günün 24 saatini kesintisiz bir manevi zırh içinde geçirmesini temin eder.
FASIL XII: Şâzeliyye Tarikatinin Silsilesi, Şerhleri ve E-E-A-T Kaynakçası
Şâzeliyye yolu, İmam Şâzelî'den sonra Mısır, Mağrib, Şam, Anadolu ve Balkanlar'a yayılarak İslam dünyasının en etkili irfan ocaklarından biri haline gelmiştir. Hizbü'l-Kebîr üzerine başta Ahmed Zerrûk, İbn Acîbe ve İbn Atâullah el-İskenderî olmak üzere onlarca muhakkik tarafından derin şerhler kaleme alınmıştır. Bu şerhlerde hizbin her bir cümlesi Kur'an tefsiri ve Nebevî Sünnet ekseninde tahlil edilmiş, batıl tevillere meydan verilmemiştir.
Temel Akademik ve İrfanî Kaynakça:
- Ebü'l-Hasan eş-Şâzelî, el-Ahzâb ve'l-Evrâdü'ş-Şâzeliyye, nşr. Muhammed Zekî İbrâhîm, Kahire 1990.
- İbn Atâullah el-İskenderî, Letâifü'l-Minen fî Menâkıbi Ebi'l-Abbâs el-Mürsî ve Şeyhihî eş-Şâzelî, nşr. Halîl Mansûr, Beyrut: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1999.
- Ahmed Zerrûk, Şerhu Ahzâbi'ş-Şâzeliyye, Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut 2003.
- İbn Acîbe, Îkāzu'l-Himem fî Şerhi'l-Hikem, Kahire 1392/1972.
- Annemarie Schimmel, Mystical Dimensions of Islam, University of North Carolina Press, Chapel Hill 1975.
FASIL VII: Hizbü'l-Bahr (Deniz Duası) Sırrı ve Bâtınî Kalkanı
İmam Ebü'l-Hasan eş-Şâzelî'nin İslam dünyasında en çok okunan ve tesiri tecrübe edilen bir diğer büyük evradı Hizbü'l-Bahr'dır (Deniz Duası). Bu hizib, İmam Şâzelî Kızıldeniz'i geçerken rüzgarın kesildiği ve geminin günlerce açık denizde mahsur kaldığı çetin bir seferde, bizzat Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) manevî ilhamı ve ta'limiyle zuhur etmiştir.
Hizbü'l-Bahr, Yâsîn Sûresi'nin ilk âyetleri, Kâf-Hâ-Yâ-Ayn-Sâd ve Hâ-Mîm-Ayn-Sîn-Kâf huruf-ı mukattaa şifreleriyle başlar. Sâlike hem zâhirî düşmanlara hem de nefs-i emmârenin bâtınî girdaplarına karşı aşılmaz bir nurdan zırh bahşeder. İmam Şâzelî şöyle buyurmuştur:
«Eğer bu hizib Bağdat'ta okunmuş olsaydı, Moğollar Bağdat'ı asla istila edemezdi. Kim bu duayı ihlasla sabah ve akşam vird edinirse, denizde boğulmaktan, karada tuzaklardan ve semavî âfetlerden bi-iznillâh emin olur.»
FASIL VIII: Şâzeliyye Tarikatında Zikir, Şükür ve Nimet Meclisleri
Şeyh Ebü'l-Hasan eş-Şâzelî'nin Hizbü'l-Kebîr (Büyük Zırh) virdi, İbn Meşîş irfan mektebi, rızâ, kalbî zenginlik, celâl ve cemâl tecellîleri ve nûrânî tahassun.