Ebü'l-Abbas el-Mürsî ve Şâzeliyye İrfânı: Hizbü'l-Bahr, Gavsiyet Makâmı, İbn Atâullah ve İmam Bûsîrî'nin Mürşidi Külliyatı

Şâzeliyye yolunun ikinci kutbu olan Şihâbüddin Ebü'l-Abbâs Ahmed b. Ömer el-Mürsî (ö. 686/1287), Endülüs'ün Mürsiye (Murcia) şehrinde doğup Mısır'ın İskenderiye şehrinde irfan sancağını zirveye taşıyan büyük bir velîdir. Gavs-ı A'zam Ebü'l-Hasan eş-Şâzelî hazretlerinin bizzat kendi yerine halife bıraktığı yegâne vârisidir.

Şâzelî hazretleri onun hakkında şöyle buyurmuştur: "Ebü'l-Abbâs yanıma geldiğinde hiçbir kusur ve noksanı kalmamış, kâmil bir rical olarak geldi. Ben ona ancak bu yolun sırlarını ve vilayet emanetini teslim ettim." Mürsî, kırk yılı aşkın süre İskenderiye'de ders vermiş; zahirî fıkıh, hadis ve tefsir ilimlerini bâtınî irfanla mezcederek devrin en büyük âlimlerini meclisinde diz çöktürmüştür.

Ebü'l-Abbâs el-Mürsî'nin tasavvuf tarihindeki en meşhur ve hayret verici hali, onun dâimî huzur makamıdır. Mürsî hazretleri buyurmuştur ki: "Vallahi, eğer Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) bir göz açıp kapayıncaya kadar benden perdelense ve onu göremesem, kendimi Müslüman saymam!"

Bu söz, salt bir iddia değil; fenâ fi'r-Resûl makamının zirvesinde yaşayan bir arifin, uyanıklık (yakaza) halinde dahi kalbî basiretiyle Hazret-i Peygamber'in nuraniyetini kesintisiz müşahede etmesinin beyanıdır. Mürsî, Şâzelî dervişlerine her nefeste sünnet-i seniyyeye sarılmayı, salavât-ı şerîfeyi dilden düşürmemeyi ve kalbi masivanın şirkinden temizleyerek Resûlullah'ın nurlu meclisinde hazır bulunmayı talim etmiştir.

Şâzeliyye yolunun en celalli ve nurlu zırhı olan Hizbü'l-Bahr ve Hizbü'n-Nasr, Ebü'l-Hasan eş-Şâzelî'den sonra Ebü'l-Abbâs el-Mürsî'nin tasarrufuyla İslam dünyasına yayılmıştır. Mürsî, bu duaların deniz fırtınalarını dindirdiğini, düşman tuzaklarını boşa çıkardığını ve okuyan müminin aurasına aşılmaz melekûtî bir kalkan ördüğünü tecrübeleriyle beyan etmiştir.

Mürsî'nin yetiştirdiği en büyük müridi İbn Atâullah el-İskenderî, mürşidinin bu hikmetlerini ölümsüzleştiren Hikem-i Atâiyye ve Letâifü'l-Minen eserleriyle Şâzelî irfanını kıyamete kadar sürecek bir feyiz meşalesi kılmıştır.

Büyük hikmet kutbu İbn Atâullah el-İskenderî, mürşidi Ebü'l-Abbâs el-Mürsî'nin menkıbelerini ve irfânî sözlerini Letâifü'l-Minen adlı şaheserinde toplamıştır. İskenderî şöyle der: "Ben Şeyh Ebü'l-Abbâs'a intisap etmeden önce zâhirî bir fakih idim; tasavvuf ehline mesafeli bakardım. Ne zaman ki onun meclisinde bulundum, onun kalpleri okuyan ferâsetini, âyetleri tefsir ederken melekût perdelerini aralayan heybetini gördüm, anladım ki hakiki ilim ancak bu ariflerin göğsünde saklıdır."

Mürsî, müridlerini cemiyetten koparıp dağ başlarına göndermemiştir. Şâzeliyye usûlünde salik çarşıda esnaf, tarlada çiftçi, medresede müderris veya orduda nefer olarak vazifesini en mükemmel şekilde yapar; fakat kalbinde zerre kadar dünya sevgisi ve makam hırsı barındırmaz. Bu ilke, İslam dünyasında çalışma ahlakını ve üretkenliği zühd ile birleştiren en dengeli tasavvuf modelidir.