FASIL I: Akşemseddin: Şam'dan Hacı Bayrâm-ı Velî Eşiğine Bir Kutup
Asıl adı Şemseddîn Muhammed b. Hamza olan Akşemseddin (1389-1459); Hz. Ebû Bekir (r.a) neslinden gelen, Şam'da doğup Amasya ve Osmancık'ta medrese müderrisliği yaptıktan sonra zâhirî ilimleri kâfi görmeyip Hacı Bayrâm-ı Velî hazretlerinin Ankara'daki dergahına intisap eden büyük bir Bayramî velîsidir.
Ak sakallı, nurlu ve heybetli siması sebebiyle 'Akşeyh' ve 'Akşemseddin' unvanıyla anılmış; zühd, çile ve teheccüd riyazetleriyle velayet makamında kutbiyyet mertebesine ulaşmıştır. Fatih Sultan Mehmed Han'ın çocukluğundan itibaren hocalığını yapmış, İstanbul'un fethinde ordunun manevi rehberliğini üstlenmiş ve fetihten sonra Ebû Eyyûb el-Ensârî'nin (r.a) kayıp kabr-i şerîfini keşf-i kalbî ile bularak tarihe geçmiştir.
FASIL II: Maddetü'l-Hayât ve Mikrop Teorisinin İlk Keşfi
Akşemseddin sadece büyük bir mutasavvıf değil, aynı zamanda devrinin en büyük hekimi ve tabibidir. Tıp alanında kaleme aldığı Maddetü'l-Hayât (Hayat Maddesi) adlı eserinde, Batı'da Leeuwenhoek ve Pasteur'den asırlar önce mikroorganizmaların varlığını şu çarpıcı ifadelerle ilan etmiştir:
'Hastalıkların insanlarda birer birer ortaya çıktığını sanmak hatadır. Hastalık, insandan insana bulaşmak suretiyle geçer. Bu bulaşma, gözle görülemeyecek kadar küçük fakat canlı tohumlar vasıtasıyla olur.'
Bu tespit, tıp tarihindeki ilk modern mikrobiyoloji ve bulaşıcı hastalıklar teorisidir.
FASIL III: Risâletü'n-Nûriyye: Cehrî Zikrin Müdafaası ve Tecellî Nurları
Akşemseddin'in tasavvufi başyapıtı olan Risâletü'n-Nûriyye; devrin bazı zâhir ulemasının tarikat ehline ve sesli zikre (cehrî zikir) yönelttiği itirazlara karşı kaleme alınmış parlak bir müdafaanâmedir.
Eserde Kur'an âyetleri ve Sahih hadisler ışığında zikrin kalp üzerindeki biyoenerjetik ve melekûtî tesirleri açıklanır. Zikir sesinin hücrelerdeki gaflet tortularını yaktığı, lisan ile kalbin müşterek feveranıyla ilahi nurların (Envâr-ı İlâhiyye) bedeni nasıl kuşattığı tefsir edilir.
FASIL IV: Def'u Metâin: Velayet ve İrfan Müdafaası
Diğer mühim eseri Def'u Metâini's-Sûfiyye'de ise sûfilere atılan iftiraları çürütmüş; Vahdet-i Vücûd'un ilhâd (dinsizlik) değil, kâmil imanın en yüksek zevk ve müşâhedesi olduğunu fıkhî ve aklî delillerle ortaya koymuştur.