GİRİŞ: HARFLERİN ONTOLOJİSİ VE NEFES-İ RAHMÂNÎ
Kâinatın varlık sahnesine çıkışı, Cenâb-ı Hakk'ın ezelî kelâm ve irade sıfatının tecellîsi olan "Kün!" (كُنْ - Ol!) emriyle vuku bulmuştur. İlahî kelâm, gayb âleminin mutlak sükûtundan şehâdet âleminin kesretine doğru nüzul ederken harflerin latif kalıplarına bürünmüştür. Kur'ân-ı Kerîm Kalem Sûresi'nin ilk âyetinde harflere ve yazıya yeminle başlar:
"Nûn. Kaleme ve (meleklerin / kâtiplerin) satır satır yazdıklarına andolsun." (Kalem, 68/1)
İslam tasavvufunda ve kadim hikmet mektebinde İlm-i Hurûf (Harfler Metafiziği); harfleri salt mürekkep çizgilerinden ibaret görmez. Şeyhü'l-Ekber Muhyiddîn İbnü'l-Arabî'nin beyanıyla; harfler melekûtî birer ümmettir (el-Hurûfü ümmetün mine'l-ümem). Her harfin kendine mahsus bir ruhaniyeti, mahreci, kozmik feleği, melekûtî hâdimi ve ilahî isim tecellîsi mevcuttur.
FASIL I: HURÛF-I MUKATTAA VE 14 NÛRÂNÎ HARF SIRRI
Kur'ân-ı Kerîm'de 29 sûrenin başında yer alan ve mâhiyeti ilahî bir sır olan Hurûf-ı Mukattaa (Elif-Lâm-Mîm, Yâ-Sîn, Hâ-Mîm, Tâ-Hâ, Kâf-Hâ-Yâ-Ayn-Sâd vb.), harf ilminin zirvesidir. Arap alfabesindeki 28 harfin tam yarısı (14 harf) bu mukattaa âyetlerinde yer alırken, diğer yarısı yer almaz. Klasik ulema bu taksimatı ikiye ayırmıştır:
| Sınıf | Harfler | Toplu Cümle Remzi | Melekûtî Manası |
|---|---|---|---|
| 14 Nûrânî Harf (Mukattaa Harfleri) | ا، ح، ر، س، ص، ط، ع، ق، ك، ل، م، ن، هـ، ي | نَصٌّ حَكِيمٌ قَاطِعٌ لَهُ سِرٌّ ("Hüküm koyucu, kesin bir nassın gizli bir sırrı vardır") |
Arş, Kürsî, Levh ve Kalem'in nurlarına muhatap olan, vahy-i ilahînin taşıyıcısı kutlu harflerdir. |
| 14 Zulmânî Harf (Gayr-ı Mukattaa Harfleri) | ب، ت، ث، ج، خ، د، ذ، ز، ش، ض، ظ، غ، ف، و | Maddi kesafet ve mülk âlemi harfleri | Şehâdet âleminin, cismanî yapının ve kesret unsurlarının inşasına vesile kılınan harflerdir. |
FASIL II: HARFLERİN DÖRT ELEMENT (ANÂSIR-I ERBA'A) TAKSİMATI
Kadim İlm-i Hurûf ve Havas mekteplerinde 28 harf, kâinatın dört temel cevheri olan Ateş (Nâr), Toprak (Turâb), Hava (Hevâ) ve Su (Mâ) mizaçlarına göre yedişerli gruplara taksim edilmiştir:
- Nârî Harfler (Ateş Harfleri - Harâret ve Yabûset):
Harfler: ا (Elif), هـ (He), ط (Tı), م (Mim), ف (Fe), ش (Şın), ذ (Zel)
Vasfı: Yükselen enerji, celâlî kudret, aydınlatma, uyanış, kalpteki aşk ateşini tutuşturma. - Turâbî Harfler (Toprak Harfleri - Bürûdet ve Yabûset):
Harfler: ب (Be), و (Vav), ي (Ye), ن (Nun), ص (Sad), ت (Te), ض (Dad)
Vasfı: Sebat, vakar, kökleşme, sabır, maddi binaların ve sağlam akidelerin inşası. - Hevâî Harfler (Hava Harfleri - Harâret ve Rutûbet):
Harfler: ج (Cim), ز (Ze), ك (Kef), س (Sin), ق (Kaf), ث (Se), ظ (Zı)
Vasfı: İntikal, iletişim, ilham, düşünce, letafet, ruhsal genişlik ve nefes. - Mâî Harfler (Su Harfleri - Bürûdet ve Rutûbet):
Harfler: د (Dal), ح (Ha), ل (Lam), ع (Ayn), ر (Rı), خ (Hı), غ (Gayn)
Vasfı: Hayat, arınma, şefkat, merhamet, sükûnet, rikkat ve kalp tasfiyesi.
FASIL III: ELİF'İN VE NOKTANIN SIRRI (VAHDETTEN KESRETE)
Bütün harfler, "Nokta"nın hareketinden meydana gelir. Nokta uzadığında "Elif" olur; Elif büküldüğünde ve kavis aldığında diğer 27 harfe dönüşür. Bu sebeple tasavvuf ehli: "Bütün kâinat bir noktadır, o nokta da Elif'in başıdır" demişlerdir.
Elif; hem lafzan hem de şeklen dik durur, hiçbir harfe bitişmez, ancak kendisinden sonraki harfleri kabul eder. Bu haliyle Elif, Zât-ı Zülcelâl'in kimseden doğmamış, hiçbir şeye muhtaç olmayan, ancak bütün mevcudatın kendisine muhtaç olduğu el-Ahad ve es-Samed sıfatlarının kâinattaki resmidir.
FASIL IV: HURÛFÎLİK SAPKINLIĞINA (BİD'ATINA) EHL-I SÜNNET REDDİYESİ
Burada altı çizilmesi gereken en mühim tehlike, tarihte Fazlullah-ı Hurûfî ve hempaları tarafından ortaya atılan bâtıl Hurûfîlik Fırkasıdır. Bu fırka, harflere ve sayılara ilahlık atfetmiş; şeriat hükümlerini (namaz, oruç, helal ve haramları) harf oyunlarıyla tahrif ederek iptal etmeye yeltenmiştir.
Ehl-i Sünnet uleması (İmam Gazâlî, İbn Hacer, İmam Süyûtî), bu sapkın hurûfîliği şiddetle reddetmiş ve tekfir etmiştir. Hakiki İslami İlm-i Hurûf;
- Asla şeriatın zâhirî emirlerini ilga etmez. Bir âyetin bâtınî ve harfî sırları, onun zâhirî fıkhî hükmünü ortadan kaldıramaz.
- Harflere ibadet edilmez; harfler mahluktur, Cenâb-ı Hakk'ın sanat eseridir.
- Harf ve Ebced hesapları kehanet veya gaybı bilme aracı değil; Kur'an'ın edebî ve matematiksel fesahatini tefekkür vasıtasıdır.
FASIL V: NİHAİ MANEVİ DÜSTUR
Harflerin sırrına eren bir kul; ağzından çıkan her kelâmın melekût âleminde bir tohum gibi ekildiğini, ya cennet bahçelerine nûr ya da cehennem çukurlarına diken olacağını bilir. Dilini zikrullaha, Kur'an tilavetine ve hayra vakfeder; harfleri ilahî rızaya kanat kılarak vuslat deryasına doğru kürek çeker.