Te'sîsü'n-Nazar ve Mukayeseli Hukukun Doğuşu: Hilâf İlminin Kurucu Metni
İmam Debûsî'nin dünya hukuk tarihindeki ilk mukayeseli hukuk şaheseri Te'sîsü'n-Nazar; mezheplerin temel prensipleri ve ihtilafların felsefesi.
Büyük Hanefî fakihi, fıkıh usûlü ve hilâf ilminin dâhî kurucusu Ebû Zeyd Ubeydullâh b. Ömer ed-Debûsî'nin (v. 430 / 1039) mukayeseli hukuk şaheseri Te'sîsü'n-Nazar, usûl anıtı Takvîmü'l-Edille ve tasavvufî ahlâk külliyatı el-Emedü'l-Aksâ ekseninde 10 müstakil şaheserlik tam metin ilim portalı.
İmam Debûsî'nin dünya hukuk tarihindeki ilk mukayeseli hukuk şaheseri Te'sîsü'n-Nazar; mezheplerin temel prensipleri ve ihtilafların felsefesi.
Debûsî'nin fıkıh usûlü şaheseri Takvîmü'l-Edille; delillerin sağlamlaştırılması, Pezdevî ve Serahsî usûllerine kaynaklık edişi.
İmam Debûsî'nin tasavvufî ve ahlâkî şaheseri el-Emedü'l-Aksâ; Esmâ-i Hüsnâ'nın ahlâkî tecellileri, nefis terbiyesi ve kalp huzuru.
Semerkant Debûsiye kasabasında doğuşu, Buhara meclisleri, münazara yenilmezliği, zühdü ve hicrî 430'da Buhara'da vefatı.
Debûsî'nin İslâm hukukunda 'İlmü'l-Hilâf' disiplinini kurması; kör taassubun reddi, delillerin yarıştırılması ve adalet.
Debûsî'nin fıkıh ve usûl şaheseri el-Esrâr; ibadet ve muamele hükümlerinin arkasındaki hikmetler, illetler ve sırlar.
Debûsî'nin Takvîmü'l-Edille'deki ehliyet teorisi; vücûb ehliyeti (hak ehliyeti), edâ ehliyeti (fiil ehliyeti) ve insan haysiyeti.
Debûsî'nin sünnet metodolojisi; mütevatir, meşhur ve haber-i vâhid ayrımı, râvinin fakih oluşu şartı ve nassa hürmeti.
Debûsî'nin eserlerinin Mâverâünnehir'den Anadolu ve İstanbul'a intikali; Mecelle'ye kaynaklığı ve Osmanlı fıkıh kültürü.
Debûsî'nin şahsî ibadet hayatı; Semerkant zühdü, gece namazları, helâl lokma titizliği ve kul hakkı hassasiyeti.