Tasavvuf, Ahlâk ve Zühd: ez-Zerkeşî'nin Mânevî Dünyası

Bedreddîn ez-Zerkeşî; hayatı boyunca makam, mansıp ve dünya servetinden fersah fersah uzak durmuş, vaktini dâima ibadet, ders ve telifle geçirmiş zâhid bir âlimdir. Gençliğinde ailesinin mesleği olan sırma işleme (zerkeş) zanaatıyla meşgul olmuş, helâl rızık kazanmanın izzetini tatmıştır.

Zerkeşî'ye göre amelsiz ilim vebâldir: 'İlim amel için istenir; amel ise Allah rızâsı için yapılır'. Bildiğiyle amel eden kula Allah Teâlâ'nın bilmediklerini öğreteceği nebevî müjdesine tam bir sadakatle sarılmıştır.

Bütün eserlerinin başında niyetin ihlâsını vurgulaması; şöhret ve övgü arzusunun âlimi helâk eden en gizli zehir olduğunu hatırlatması; eserlerini sırf ümmetin istifadesi ve rızâ-yı ilâhî için telif edişi.

Şeriatsız tasavvufun dalâlet, tasavvufsuz fıkhın ise kuru bir şekilcilik olduğu şuuru: Zâhirde şer'î sınırlara riayet etmek, bâtında ise kalbi kibir, haset ve dünyaperestlikten temizlemek.

Kırk dokuz yıllık kısa ömrüne onlarca devâsa ansiklopedi sığdırmasının sırrı: Her ânını murakabe ve telifle bereketlendirmesi; geceleri teheccüd ve zikirle, gündüzleri ders ve tahkikle ihya edişi.

Sultanların ihsanlarına iltifat etmeyişi, evinde sade bir hayat sürmesi ve kanaat zenginliği; rızkı verenin yalnız Rezzâk-ı Âlem olduğuna sarsılmaz imanı.

Zerkeşî'nin hayatı; kütüphane köşelerinde başlayıp Arş-ı A'lâ'ya uzanan mânevî bir mi'râctır. İlim tahsilini en büyük ibadet bilmiş ve son nefesine kadar hakikat kandilini ümmetin ufkunda parlatmıştır.