el-Menşûr fi'l-Kavâid: Fıkıh Nazariyesi, Küllî Kaideler ve Eşbâh
Fasıl I: Kavâid-i Fıkhiyye İlmi ve el-Menşûr'un Alfabetik Metodolojisi
Bedreddîn ez-Zerkeşî'nin el-Menşûr fi'l-Kavâidi'l-Fıkhiyye adlı eseri, İslâm hukuk kaidelerini alfabetik (mu'cem) usûlle tanzim eden ilk ve en sistemli başyapıttır. Eser, binlerce münferit fıkhî meseleyi birbirine bağlayan küllî prensipleri vaz'ederek fakihin zihnini cüz'iyyat karmaşasından kurtarır.
Fasıl II: Beş Küllî Kaide: Niyet, Yakîn, Meşakkat, Zarar ve Âdet
Bütün fıkhın etrafında döndüğü beş ana sütun: 1. Ameller niyetlere göredir, 2. Şüphe ile yakîn zâil olmaz, 3. Meşakkat kolaylığı celbeder, 4. Zarar izale edilir, 5. Âdet muhakkemdir. Zerkeşî bu kaidelerin her birini yüzlerce fürû' meselesiyle tahkim eder.
Fasıl III: İbâdât Kaideleri: Niyetin Sıhhati, Şüphenin İptali ve Ruhsatlar
Taharet, namaz, oruç ve hac ibadetlerinde kaidelerin tatbiki: İbadeti âdetten ayıran niyet şartı; vesvese ve şüphelere iltifat edilmemesi kuralı; hastalık, sefer ve zaruret anlarında mükellefe tanınan şer'î ruhsatların sınırları.
Fasıl IV: Muâmelât Kaideleri: Rızâ, Garar Yasağı ve Mülkiyetin Dokunulmazlığı
Akidlerde aslolanın karşılıklı rızâ olması; belirsizlik ve aldatma (garar) içeren muamelelerin fesadı; helâl mülkiyetin korunması ve başkasının malında haksız tasarrufun tazmin yükümlülüğü.
Fasıl V: Cezâ ve Kazâ Kaideleri: Şüpheyle Hadlerin Düşmesi ve Beraet
Ceza hukukunda beraet-i zimmetin asıl oluşu; şüphelerin varlığı halinde had cezalarının düşürülmesi (der'ü'l-hudûd bi'ş-şübehât); hâkimin delillere ve vicdanî kanaate göre hükmetme mesuliyeti.
Fasıl VI: Kavaid ile Fürû Arasındaki Zihinsel Geçişler ve İstisnalar
Her kaidenin istisnaları (müstesneyât) ve zıtlık gibi görünen meselelerin çözümü. Zerkeşî, kaidelerin esnek yapısı ile nassların kat'î sınırları arasındaki muazzam dengeyi gösterir.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Hukuk Mantığının İlâhî Merhamet Tecellisi
el-Menşûr; İslâm hukukunun mekanik bir şekilcilik değil, adalet, merhamet ve maslahat üzerine kurulu kudsî bir nizam olduğunu ispatlar. Fıkhî kaidelerde derinleşen kalp, Cenâb-ı Hakk'ın kullarına olan lütuf ve şefkatini müşahede eder.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede İmâm ez-Zerkeşî'nin hangi ilmî metodolojisi esas alınmıştır?
Bedreddîn ez-Zerkeşî'nin Kur'an ilimleri, fıkıh usûlü okyanusu, küllî kaideler ve hadis tahkikini mezceden 47 temel disiplinlik anıt metodolojisi esas alınmıştır.
Eserdeki usûlî ve irfânî düsturlar günlük hayata nasıl tatbik edilir?
Vahyin belâgat ve münasebet inceliklerini tefekkür etmek, beş küllî kaide ile amelleri tanzim etmek, sünnetin maksadını kavramak ve zâhir-bâtın dengesini muhafaza etmek suretiyle tatbik edilir.
Metinde nakledilen kaidelerin ve tahlillerin kaynakları nelerdir?
Zerkeşî'nin el-Burhân fî Ulûmi'l-Kur'ân, el-Bahru'l-Muhît, el-Menşûr fi'l-Kavâid, el-İcâbe ve Teşnîfü'l-Mesâmi' eserlerindeki muhkem nasslar ve mütekellimîn usûlü delilleridir.