Kitâbü'l-Kebâir: Büyük Günahlar, Nefis Muhasebesi ve Takvâ Hudutları

İmâm ez-Zehebî'nin en çok okunan ve intişar eden ahlâk klasiği Kitâbü'l-Kebâir; hakkında âyet ve hadislerde açıkça lânet, cehennem azabı, had cezası veya şiddetli tehdit vârid olan yetmiş büyük günahı teşrih eder. Zehebî, günahın küçüklüğüne değil, kime karşı isyan edildiğinin azametine bakılması gerektiğini ihtar eder.

Günahların en büyüğü Allah'a şirk koşmaktır; ardından bâtıl sihir ve büyücülükle insanların arasını bozmak, haksız yere cana kıymak ve amelleri riyâ ile kirleterek şirk-i hafîye düşmek gelir. Zehebî, kalbî tevhidi korumanın ebedî kurtuluşun yegâne şartı olduğunu belirtir.

İslâm'ın direği olan namazı kasten terk etmek veya vaktinden sonraya ertelemek; zekât vermekten kaçınarak fakirin hakkını gasp etmek; haram olan faiz (ribâ) yemek ve fahiş kazanç sağlamak; nesli ve cemiyet ahlâkını ifsat eden zinaya yaklaşmak.

Kul hakkı ilâhî affın dışındadır; hak sahibi helâl etmedikçe bağışlanmaz: Yetimlerin malını haksızca yemek, mahkemelerde ve idarede rüşvet alıp vermek, zayıfların arazisini ve emeğini gasp etmek, yalan yere şahitlik ederek masumu mahkûm ettirmek.

Dilin zehirli okları: Ticarette mal satmak için Allah adıyla yalan yere yemin etmek (yemîn-i gamûs); iffetli mümin kadınlara zina iftirasında bulunmak (kazif); kardeşinin etini yemek mesabesindeki gıybet ve cemiyetin arasını açan nemîme (koğuculuk).

Zahirî günahların kaynağı kalpteki hastalıklardır: Kalbinde zerre kadar kibir olanın cennete giremeyeceği ikazı; kendi amelini beğenme hastalığı olan ucup; başkasının nimetinin yok olmasını istemek olan haset ve Allah'ın rızâsını unutturan fâni dünya muhabbeti.

Kitâbü'l-Kebâir kulun ümidini kırmak için değil, kalbini teyakkuzla uyandırıp tövbe kapısına koşturmak için kaleme alınmıştır. Cenâb-ı Hakk'ın rahmeti gazabını geçmiştir; samimi bir pişmanlık, günahı terk ve haksızlıkları telafi ile yapılan nasûh tevbesi bütün kebâiri imha eder.