Fasıl I: Hacı Bektâş-ı Velî'den Buğday Yerine Nefes İstemek
Menâkıbnâmeler Yûnus'un dergâha intisabını eşsiz bir ibret tablosuyla nakleder: Kıtlık yılında Sarıköy'den bir öküz sırtında alıç (yaban meyvesi) yükleyip Sulucakarahöyük'e Hacı Bektâş-ı Velî dergâhına buğday istemeye varır.
Hünkâr Hacı Bektâş ona sorar: 'Buğday mı istersin, nefes (mânevî nasip) mi?' Açlık derdindeki Yûnus önce buğdayı tercih eder; fakat yola çıkıp dergâhtan uzaklaşınca kalbine bir ateş düşer: 'Buğday biter karın acıkır, nefes ise ebedî doyurur!' diyerek geri döner.
Hacı Bektâş tebessüm eder: 'Senin kilidinin anahtarını Taptuk Emre'ye verdik, nasibin oradadır' buyurur.
Fasıl II: Taptuk Emre'nin Eşiği ve Kırk Yıllık Sadakat İmtihanı
Yûnus Sakarya nehri havzasındaki Emrem Sultan köyüne, Taptuk Emre dergâhına varır. Müridliğin ilk adımı hizmettir. Yûnus'a dergâhın odun taşıma hizmeti verilir.
Kırk yıl boyunca yaz kış, yağmur çamur demeden dağdan sırtında dergâha odun taşır. Bu hizmet sıradan bir işçilik değil; nefsin gururunu, kibrini ve benliğini sırtındaki odunların ağırlığı altında ezme riyâzetidir.
Fasıl III: Doğruluk Mîzânı: 'Bizim Kapımızdan Odunun Bile Eğrisi Giremez'
Bir gün Şeyh Taptuk Emre odunluğa bakar ve getirilen bütün odunların ok gibi dümdüz olduğunu görür. Şaşkınlıkla sorar: 'Yûnus, ormanda hiç eğri odun yok mudur?'
Yûnus başını eğer ve tarihe altın harflerle geçen şu cevabı verir: 'Şeyhim! Ormanda eğri odun çoktur; lâkin sizin eşiğinizden odunun bile eğrisi girmeye lâyık değildir!'
Bu cevap; müridin şeyhine olan sadakatini, iç âlemindeki istikameti ve doğruluk mîzânını ortaya koyan kudsî bir beyandır.
Fasıl IV: Fenâ fi'ş-Şeyh: Mürşidin İrâdesinde Nefsin Yok Edilmesi
Tasavvufta 'Fenâ fi'ş-Şeyh' makamı; sâlikin kendi aklını, şahsî tercihlerini ve benliğini mürşid-i kâmilin iradesinde fâni kılmasıdır.
Yûnus Taptuk'un nazarında öyle erimiştir ki, şeyhi nefes aldığında Yûnus nefes alır hale gelmiştir. Taptuk'un dergâhı Yûnus için bir mezar olmuş; o mezarda nefis ölmüş ve rûhânî bir velî dirilmiştir.
Fasıl V: Mağaradaki Dervişler ve Yûnus'un Duasıyla Sofranın İnmesi
Menkıbeye göre Yûnus kırk yıl sonra bir an 'Acaba ben nasibimi alamadım mı?' şüphesine düşerek dergâhtan ayrılır. Yolda iki dervişle karşılaşır ve bir mağarada konaklarlar. Akşam olunca birinci derviş dua eder, gökten bir sofra iner. İkinci derviş dua eder, daha zengin bir sofra iner.
Sıra Yûnus'a gelince dehşete kapılır ve: 'Allah'ım! Bu kulların kimin hürmetine dua ettiyse beni mahcup etme' der. Önlerine öyle muhteşem bir sofra iner ki dervişler hayretle sorar: 'Sen kimin hürmetine dua ettin?' Yûnus: 'Önce siz söyleyin' der. Onlar: 'Biz Taptuk Emre dergâhında odun taşıyan derviş Yûnus hürmetine dua ettik' deyince Yûnus feryat ederek derhâl Taptuk'un eşiğine koşar.
Fasıl VI: Şeyhin 'Yürü Yûnus, Artık Kilidin Açıldı' İcazeti
Gözleri görmeyen Pîr Taptuk'un kapısına başını koyar. Şeyh kapıdan çıkarken ayağı Yûnus'un başına değer ve sorar: 'Bu kimdir?' Kızı: 'Yûnus'tur babacığım' deyince Taptuk: 'Bizim Yûnus mu?' diye tebessüm eder.
'Bizim' kelimesiyle affedildiğini anlayan Yûnus gözyaşlarına boğulur. Taptuk ona: 'Yürü Yûnus! Artık kilidin açıldı, söz senindir, konuş!' diyerek hilafet ve velâyet icazetini verir.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Sıdk ve İstikamet Üzere Yaşamak
Taptuk Emre dergâhı; insanın hamlıktan pişmeye, pişlikten yanmaya uzanan çilesini remzeder. Doğru odun olmadan doğru insan olunamaz.
Sihravemen Taptuk Külliyatı; müridlik edebinin ve hakiki teslimiyetin ebedî numunesini sunar.