Fasıl I: Dîvân-ı Hikmet'in Doğuşu: Türk İrfanının İlk Kurucu Metni

İslâm tasavvufunun Türk dünyasındaki ulu çınarı Pîr-i Türkistân Hâce Ahmed Yesevî (v. 562/1166); İslâm coğrafyasının Arapça ve Farsça kaleme aldığı tasavvufî hakikatleri, Türkistan bozkırlarındaki göçebe ve yerleşik Türk boylarına kendi ana dilleriyle aktaran ilk büyük mürşiddir.

Yesevî'nin kaleme aldığı ve talebeleri vasıtasıyla derlenen *Dîvân-ı Hikmet* (Hikmetler Divânı); klasik aruz vezninin ötesinde halkın ezberlemesi kolay dörtlüklü hece vezniyle (koşma tarzında) söylenmiş kudsî irfan şiirleridir.

Bu eser, yalnızca bir şiir mecmuası değil; bozkır insanına İslâm'ın tevhidini, ahlâkını, edep ve takvâsını sevdiren melekûtî bir irşad meşalesidir.

Fasıl II: Hikmet Nedir? Şiir Değil Kalbî Vahiy ve İlham Aynası

Yesevî hazretleri kendi sözlerine 'şiir' demez; bilakis Kur'ânî bir ıstılah olan 'Hikmet' adını verir. Nitekim Bakara Sûresi 269. âyetinde buyrulur: 'Allah hikmeti dilediğine verir. Kime hikmet verilmişse, ona pek çok hayır verilmiştir.'

Hikmet; şairane fanteziler veya kafiye oyunları değil; seher vakitlerinde zikrullâh ile parıldayan kalbe Cenâb-ı Hakk'ın ilka ettiği melekûtî mânâların lisan kabından taşmasıdır.

Fasıl III: Aşk-ı İlâhî ve Cezbe: 'Aşksız İnsan İnsan Değil'

Dîvân-ı Hikmet'in ana omurgası 'İlâhî Aşk'tır. Yesevî şöyle haykırır: 'Aşksızların dâvası yalan / Aşksız kişi insan değil / Aşksızlara verme mecal / Onlar Hakk'a hayran değil!'

Aşk; benliği eriten, nefs-i emmâreyi küle çeviren ilâhî bir ateştir. Bu ateşe girmeyen ham kalır; bu ateşte yanan ise ebedî diriliğe erer.

Fasıl IV: Dervişlik Ahlâkı: Nefs-i Emmâre ile Cihâd-ı Ekber

Yesevî hikmetlerinde dervişlik; taç ve hırka ile övünmek değil, toprak gibi mütevazı olmaktır. Nefis azgın bir ejderhadır; onu terbiye etmenin yolu oruç, az uyku, sükût ve kesintisiz zikirdir.

'Nefsim beni yoldan çıkardı / Şeytan gelip belimi kırdı / Gözyaşım sel olup aktı / Medet eyle ey Padişah!' yakarışları, dervişin nefsine karşı verdiği amansız cihâd-ı ekberin destanıdır.

Fasıl V: Türkçe İrfan Dili: Halkın Diliyle Melekûtî Hakikatler

Yesevî'nin dili arı, duru ve samimi Türkçedir. Arapça ve Farsça bilmeyen göçebe Türkmenler; bu hikmetler sayesinde namazın huşûunu, orucun lezzetini, ahiretin dehşetini ve Allah sevgisini kendi ana dilleriyle idrak ettiler.

Bu dil, daha sonra Anadolu'da Yûnus Emre'nin, Hacı Bektâş-ı Velî'nin ve Âşık Paşa'nın terennüm edeceği Türkçe tasavvuf edebiyatının ana pınarı olmuştur.

Fasıl VI: Garip ve Yetimlerin Sığınağı: Şefkat ve Merhamet Ocağı

Dîvân-ı Hikmet'te en çok vurgulanan ahlâkî umde yetimleri, garipleri ve mazlumları gözetmektir: 'Nerede görsen bir yetim / Başını okşa sevgiyle / Bir garibi görsen yolda / Hemhâl ol sen derdiyle!'

Yesevî dergâhı; kimsizlerin kimi, kimsesizlerin sığınağı olan kudsî bir rahmet kapısıdır.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Hikmet Pınarından Kıyamete Akan Nur

Dîvân-ı Hikmet; aradan geçen sekiz asra rağmen tazeliğini zerre kadar kaybetmemiş bir hayat iksiridir. Bozkırın çadırlarından yükselen bu hikmetler, çağlar ötesine seslenen ebedî bir tevhid çağrısıdır.

Sihravemen Yesevî Külliyatı; Türk irfanının bu kurucu abidesini en sahih şerhleriyle istifadeye sunar.