Fasıl I: Velâyet Nedir? Allah'ın Dostluğuna Ermek
Sehl b. Abdillâh et-Tüsterî'ye göre 'Velâyet' (Evliyâullâh makamı); kulun kendi iradesini Cenâb-ı Hakk'ın iradesinde yok etmesi, O'nun dostluğunu her şeyin üzerinde tutması ve her an O'nun rızasını gözetmesidir. Yûnus Sûresi 62. âyetindeki 'Bilesiniz ki Allah'ın velîlerine korku yoktur ve onlar üzülmeyeceklerdir' müjdesi bu makamın fermanıdır.
Velî, olağanüstü gösteriler yapan bir sihirbaz değil; ahlâk-ı hamîde ile bezenmiş, nefsiyle cihadı kazanmış ve kalbi selîm olmuş mübârek kuldur.
Fasıl II: Hissî Kerâmet ile Mânevî Kerâmetin Tefriki
Tüsterî kerâmetleri ikiye ayırır ve aralarındaki uçurumu şöyle izah eder:
- Hissî (Kevnî) Kerâmet: Suda yürümek, havada uçmak, tayy-i mekân etmek, gaipten yiyecek getirmek gibi fizik kanunlarının aşılmasıdır. Bu nevi kerâmetler avâmı etkiler; ancak velî için bazen bir imtihan ve istidrac tehlikesi olabilir.
- Mânevî (Hakiki) Kerâmet: Bir kimsenin günah bataklığından tövbe edip kurtulması, kalbin haramlardan soğuması, dâimî namaz ve zikir lezzetine ermesi ve şeriat istikametinden zerre kadar sapmamasıdır.
Tüsterî buyurur ki: 'En büyük keramet, kalbin küfürden ve günahtan korunmasıdır.'
Fasıl III: Şeriat Terazisinden Kıl Payı Sapmama İlkesi
İmam Tüsterî'nin en meşhur düsturu şudur: 'Bir adamın bağdaş kurup havada uçtuğunu görseniz bile, onun amellerini Kitap ve Sünnet terazisine vurmadıkça velî olduğuna hükmetmeyiniz!' Şeriatın zâhirine aykırı hiçbir keşif, ilham veya rüya meşru kabul edilemez.
Sünnet-i Seniyyeye ittiba, velâyetin yegâne sağlam alamet-i fârikasıdır.
Fasıl IV: Velîlerin Gizliliği ve Ricalü'l-Gayb
Tüsterî, kâinatta manevî intizamı muhafaza eden velîlerin hiyerarşisinden zikreder: Ebdâller, Nücebâ, Nukebâ, Evtâd ve Kutup. Ancak hakiki velîler genellikle halkın içinde esnaf, köylü veya derviş kisvesinde gizlenmişlerdir.
Allah Teâlâ Kendi dostlarını kıskanır ve nâehil gözlerden gizler; onları ancak Kendi sevdiklerine tanıtır.
Fasıl V: Çile, İftira ve Sabır İmtihanı
Sehl et-Tüsterî'nin kendi hayatı da zâhir ulemâsının iftiraları ve sürgünlerle geçmiştir. Meleklerin, cinlerin ve şeytanların kendisine itaat ettiği rivayet edilince bazı dar görüşlü fakihler onu bid'atle suçlamış ve Basra'ya hicret etmek zorunda kalmıştır.
Fakat o, kendisine zulmedenlere beddua etmek yerine affetmiş ve 'Bize zulmedenler bizim günahlarımızı dökmektedir' diyerek kâmil sabır göstermiştir.
Fasıl VI: Talebesi İbn Sâlim ve Sâlimiyye Mektebi
Tüsterî'nin vefatından sonra onun fikirlerini talebesi Ebü'l-Hasen b. Sâlim devam ettirmiş ve İslâm tasavvufunda 'Sâlimiyye' ekolü teşekkül etmiştir. Bu ekol, zühd, vera', Kur'ân tefekkürü ve Ehl-i Sünnet akîdesini tavizsiz savunmuştur.
Tüsterî'nin bereketi, talebeleri vasıtasıyla asırlar boyunca İslâm coğrafyasını mayalamıştır.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: 'İstikamet Kerâmetten Üstündür'
Velâyetin gayesi insanların alkışını toplamak değil, Arş'ın sahibinin rızasına nâil olmaktır. Sehl et-Tüsterî'nin açtığı yol; mü'mine havada uçmayı değil, yeryüzünde vakur, mütevazı ve takvâ üzere bir kul olarak yürümeyi öğretir.
Sihravemen Tüsterî Külliyatı; hakiki velâyet ve istikamet ahlâkını bu abidevî eserde ölümsüzleştirir.