İmam Tirmizî'nin Hayatı, İlim Seferleri, Ağlamaktan Kör Oluşu ve Vefatı
Fasıl I: Tirmiz'de Doğuşu, Nesebi ve İlk Tahsil Yılları
Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre b. Mûsâ ed-Dahhâk es-Sülemî et-Tirmizî, hicrî 209 (m. 824) senesinde Ceyhun nehri kıyısındaki Tirmiz şehrinde dünyaya geldi. Genç yaşta hıfzını ikmal edip ilim meclislerine katıldı. Fıtrî zekâsı, emsalsiz hafızası ve zühde meyli ile henüz bıyıkları terlememişken Horasan'da temâyüz etti.
Fasıl II: İlim Rıhleleri: Horasan, Irak ve Hicaz Seferleri
Tirmizî hadis tahsili uğruna Horasan şehirlerini, ardından Basra, Kûfe, Bağdat ve Hicaz'ı adım adım gezdi. Kuteybe b. Saîd, İshak b. Râhûye, Ali b. Hucr, Muhammed b. Beşşâr (Bündâr) ve İmam Buhârî gibi yüzlerce büyük allâmeden rivayet topladı. Ancak Mısır ve Şam'a gitmediği bilinmektedir.
Fasıl III: Emsalsiz Hıfz Dehası: Mekke Yolundaki İmtihan Menkıbesi
Mekke yolunda bir şeyhin cüzlerini kaybettiğini zannedip boş kâğıtları eline alarak hocanın okuduğu onlarca hadisi boş sayfaya bakarak ezberden tekrar etmesi; hocanın bunu fark edip kızması üzerine 'İstersen bana başka kırk hadis oku' deyip yeni okunan kırk hadisi bir kerede hafızasına nakşetmesi menkıbesi.
Fasıl IV: Allah Korkusundan Ağlayarak Gözlerini Kaybetmesi
Tirmizî, ömrünün son yıllarında âmâ olmuştur. Kaynaklar onun doğuştan kör olmadığını; bilakis gece teheccüdlerinde, Kur'an tilâvetinde ve Allah korkusundan döktüğü gözyaşları sebebiyle gözlerini kaybettiğini müttefikan nakleder. Bu hal, onun ilminin kuru bir nakil değil, kalbî bir haşyet ve takvâ olduğunu gösterir.
Fasıl V: Zühdü, İbadeti, Takvâsı ve Râvi Seçimindeki İnsafı
Tirmizî son derece zâhidâne bir ömür sürdü; dünyalık hiçbir mevki ve makama iltifat etmedi. Cerh ve ta'dîl yaparken bile kimsenin kalbini kırmamaya, gıybete düşmemeye azamî dikkat etti. Râvilerin kusurlarını ancak dini koruma zarureti kadar beyan etti.
Fasıl VI: Hicrî 279'da Bûğ Köyünde Vefatı ve Geride Bıraktığı Ölümsüz Külliyat
Büyük imam, hicrî 279 senesi Receb ayında (m. 892) yetmiş yaşında Tirmiz yakınlarındaki Bûğ köyünde dâr-ı bekāya irtihal etti. Kabri asırlar boyunca ilim talebelerinin ve dervişlerin ziyaretgâhı oldu. Geride bıraktığı el-Câmi', eş-Şemâil, el-İlel ve et-Târîh gibi eserler İslâm medeniyetinin temel direkleri olarak kaldı.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Asırları Aydınlatan Nebevî Kandil
İmam Tirmizî; hıfzı, sıdkı, Şemâil muhabbeti ve ilmiyle İslâm ümmetine ebedî bir saadet kapısı aralamıştır. O'nun mirası, sünneti kalbe nakşedip Peygamber ahlâkıyla ahlâklanmanın en parlak rehberidir.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede İmam Tirmizî'nin hangi temel eserleri ve metodolojisi esas alınmıştır?
Sünen-i Tirmizî (el-Câmiu's-Sahîh), eş-Şemâilü'l-Muhammediyye, Kitâbü'l-İlel ve Kitâbü'z-Zühd şaheserleri esas alınmıştır.
İmam Tirmizî'nin hadis usûlüne kazandırdığı en mühim kavram nedir?
Sahih ile zayıf arasında yer alan muteber rivayetleri 'Hasen Hadis' kavramıyla ilk kez sistemleştirmesidir.
eş-Şemâilü'l-Muhammediyye'nin İslâm irfan ve tasavvuf tarihindeki yeri nedir?
Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) mübarek fiziki ve ahlâkî vasıflarını cem eden ilk müstakil eser olup Hilye-i Şerîf irfânının temel kaynağıdır.