Fasıl I: 1244 Yılı Konya: İki Mânevî Okyanusun Karşılaşması
Hicrî 642 senesi Cemâziyelevvel ayının sonları (Kasım 1244)... Konya sokaklarında devrin en saygın fıkıh âlimi ve müderrisi Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, arkasında yüzlerce talebesi ve hayranıyla katırının üzerinde vakarla ilerliyordu.
Şekerfûrûşân Hanı'nın önünde birdenbire siyah keçeden hırka giymiş, saçları darmadağınık, gözlerinden melekûtî şimşekler çakan bir garip derviş öne fırladı ve Mevlânâ'nın bindiği katırın dizginlerine yapıştı. Bu zat, Tebrizli Şemseddîn idi.
Kur'ân-ı Kerîm'deki Rahmân Sûresi 19-20. âyet-i kerîmesi tecelli etmişti: 'Merace'l-bahreyni yeltekıyân. Beynehümâ berzahun lâ yebgıyân' (İki denizi birbirine kavuşmak üzere salıverdi. Fakat aralarında bir berzah vardır, birbirine karışmazlar).
Fasıl II: İlk Soru ve İmtihan: Bâyezîd-i Bistâmî mi Büyüktür, Fahr-i Âlem mi?
Şems katırın dizginlerini tutarak gök gürültüsünü andıran bir sesle sordu: 'Ey Müslümanların imamı! Söyle bana: Hazret-i Muhammed Mustafâ (s.a.v.) mı daha büyüktür, yoksa Bâyezîd-i Bistâmî mi?'
Mevlânâ hayretler içinde kaldı ve hiddetle cevap verdi: 'Bu nasıl sualdir böyle! Elbette Resûlullah Efendimiz bütün peygamberlerin ve mahlûkatın seyyididir; O'nun yanında Bâyezîd kim olur ki?!'
Fasıl III: Mevlânâ'nın Cevabı ve Atından Düşüşü: Cezbenin Şimşeği
Şems gözlerini Mevlânâ'nın gözlerine dikti ve vurdu: 'Öyleyse neden Fahr-i Âlem Efendimiz: *Yâ Rabbî, Seni şânına lâyık vechile bilemedik* diyerek aczini itiraf ederken; Bâyezîd: *Şânım ne yücedir, cübbemin içinde Allah'tan başka kimse yoktur (Sübhânî mâ a'zama şe'nî)* demiştir?'
Mevlânâ bu derin nükteyi bir şimşek gibi idrak etti ve şöyle haykırdı: 'Bâyezîd'in mânevî kabı dardı; bir yudum ilâhî şarapla dolup taştı ve sarhoş olup öyle söyledi! Oysa Resûl-i Ekrem'in (s.a.v.) göğsü sonsuz bir ummandı; ilâhî tecellîler sel gibi aktıkça susuzluğu arttı ve daima *Yâ Rabbî hayretimi artır!* diyerek daha fazlasını talep etti!'
Şems: 'Allahu Ekber!' diyerek Mevlânâ'yı kucakladı. Mevlânâ kendinden geçerek binek hayvanından yere indi ve iki kutup tek bir nûr oldu.
Fasıl IV: Hücre-i Halvet: Kırk Gün Kırk Gece Süren Sırdaşlık
İki sultan Kuyumcu Selâhaddîn-i Zerkûb'un hücresine kapandılar. Kırk gün (rivayete göre üç ay) boyunca hücreye Selâhaddîn'den başka hiç kimse giremedi.
İçeride ne konuşuldu, hangi gayb perdeleri aralandı kimse bilmedi. Dışarı çıktıklarında Mevlânâ artık eski fıkıh müderrisi Celâleddin değildi; kâinatı ateşe veren divâne bir âşık idi.
Fasıl V: Müderrislikten Âşıklığa İntikal: Medresenin Kitaplarını Havuza Atmak
Şems, Mevlânâ'nın babasından kalan ve gözü gibi sakındığı kütüphanesindeki kitapları birer birer medresenin havuzuna attırdı. Mevlânâ'nın yüreği sızlayınca, Şems elini suya sokup kitapları tek bir damla ıslanmamış halde çıkardı ve sordu: 'Bu zevki mi istersin, yoksa o kuru kâğıtları mı?'
Mevlânâ kitapları terk etti ve Şems'in kalbindeki canlı Mushaf'ı okumaya başladı.
Fasıl VI: Halkın ve Müritlerin Kıskançlığı: Fitne Ateşinin Tutuşması
Konya ahalisi ve medrese talebeleri hocalarının bir meçhul yabancı tarafından ellerinden alınmasını hazmedemediler. Şems aleyhinde dedikodular, iftiralar ve suikast planları başladı.
Mevlânâ'yı korumak ve fitneyi yatıştırmak için Şems ansızın ortadan kayboldu ve Şam'a gitti.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Güneş İle Ay'ın Semâvî Kucaklaşması
Merace'l-Bahreyn hadisesi; Doğu irfânının en muazzam tecellîsidir. Şems olmasaydı Mevlânâ kuru bir fakih olarak kalacaktı; Mevlânâ olmasaydı Şems'in yakıcı güneşi yeryüzünde bir ayna bulamayacaktı.
Sihravemen Merace'l-Bahreyn Külliyatı; bu kudsî dostluğun melekûtî sırlarını araştırmacılara takdim eder.