Fasıl I: Melâmet Nedir? Kınanma ve Gizlenme Sanatı
İslâm tasavvufunda Melâmetiyye (Melâmetîlik); kulun iyi amellerini insanlardan gizlemesi, kötülüklerini ve kusurlarını ise nefsini kırmak için ortaya koyması, halkın övgüsünden kaçıp kınanmayı (melâmeti) göze alması mektebidir.
Şems-i Tebrîzî bu mektebin en pervasız ve celâdetli pîridir. O, hiçbir zaman derviş kisvesiyle ortalıkta dolaşmamış; tüccar kılığına girmiş, hanlarda kalmış ve mânevî makamını daima saklamıştır.
Fasıl II: Derviş Hırkasını Yırtmak: Şekil Dindarlığının Tenkidi
Şems'in en tahammül edemediği şey; başına külâh takıp, sırtına yün hırka geçirip, eline koca tesbihler alarak sokaklarda velîlik taslayan sahte sûfîlerdir.
'Hırka giymekle derviş olunsa, dağdaki çalılar da derviş olurdu!' buyurarak; hakiki hırkanın kumaş değil edep ve takvâ olduğunu tescil etmiştir.
Fasıl III: İhlasın Zirvesi: İbadeti Cennet Ümidi ve Cehennem Korkusundan Arındırmak
Şems ibadetin bir ticaret konusu yapılmasına şiddetle karşı çıkar. Cennet mükâfatı için kılınan namaz veya cehennem azabından kaçmak için tutulan oruç, avâmın dindarlığıdır.
Hakiki muvahhid; Allah'ı sadece ve sadece O ibadete lâyık olduğu için sever ve O'na secde eder. Cennet de cehennem de O'nun mahlûkudur; kula gereken ise bizzat Hâlık'tır.
Fasıl IV: Şems'in Keçe Külâhı ve Kara Çuhası: Fakrın Asaleti
Şems Konya'ya geldiğinde sırtında siyah keçeden alelâde bir çuha vardı. Hiçbir süsü, püskülü veya makam alameti yoktu. Ancak o keçenin altındaki mehabet, vezirlerin ve sultanların ipekli kaftanlarını titretiyordu.
'Fakrım benim fahrimdir (el-Fakru fahrî)' hadisinin canlı timsali olan Şems; dünyalıktan hiçbir şeye tenezzül etmemiştir.
Fasıl V: Zâhir Ulemâsının Tepkisi: Neden Anlaşılamadı?
Zâhir ulemâsı ve fıkıhçılar Şems'i anlayamadılar; çünkü onlar dine kitapların dış kapağından bakıyorlardı. Şems ise doğrudan doğruya o kitabın yazıldığı melekût semâsında nefes alıyordu.
Kelimelerin dar kalıplarına sığmayan bu aşk dili, şeriatın lafzına hapsolmuş zihinlere küfür gibi göründü.
Fasıl VI: Nefsin Şöhret Putunu Kırmak: Gizli Riyâ İle Mücâhede
Melâmet yolunda en tehlikeli tuzak gizli riyâdır (şöhret arzusu). İnsan ibadet ettikçe kendisini başkalarından üstün görmeye başlar.
Şems bu hastalığı tedavi etmek için müridin gururunu ayaklar altına alır. Mevlânâ'ya şarap testisi taşıttığı rivayeti; Mevlânâ'nın içindeki son şöhret ve itibar kırıntısını da yok etmek için tertiplenmiş pedagojik bir şok tedavisidir.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Sadece Hakk'ın Rızasını Kıble Edinmek
Şems-i Tebrîzî bize şunu öğretir: İnsanların ne dediğine kulak asma! Onlar bugün över, yarın söverler. Sen sadece Arş'ın Sahibine bak; O senden razı ise bütün dünya sana düşman olsa zerre kadar kıymeti yoktur.
Sihravemen Melâmet Külliyatı; gösterişten uzak samimi bir kulluk şuurunu inşa eder.