Fasıl I: 'El-Mü'minü Mir'âtü'l-Mü'min': Hadisin Tasavvufî Te'vîli

Resûlullah Efendimiz'in (s.a.v.) 'el-Mü'minü mir'âtü'l-mü'min' (Mü'min mü'minin aynasıdır) hadis-i şerifi; tasavvuf metafiziğinde iki yönlü tefsir edilir: Birincisi, iki hakiki kâmil mü'minin birbirinin kusurunu ve kemâlini yansıtması; ikincisi ise el-Mü'min ism-i şerîfinin sahibi olan Cenâb-ı Hakk'ın kuluna, kulun da Rabbine ayna olmasıdır.

Şems-i Tebrîzî ile Mevlânâ'nın karşılaşması; işte bu iki kudsî aynanın karşı karşıya gelmesidir.

Fasıl II: Kalp Aynasının Tasfiyesi: Toz ve Pastan Arınma

Bir aynanın sureti yansıtabilmesi için pasından, kirinden ve tozundan temizlenmesi şarttır. Kalp aynasının pası günahlar, dünya sevgisi ve nefsin kibridir.

Şems Mevlânâ'nın kalbindeki son zerreleri de tasfiye ettiğinde; o ayna kâinatın bütün sırlarını aksettiren bir Câm-ı Cihânnümâ (Cihânı Gösteren Kadeh) haline geldi.

Fasıl III: Karşılıklı İki Ayna: Şems ve Mevlânâ'nın Sonsuz Yansıması

İki ayna karşılıklı konulduğunda aralarında sonsuz bir derinlik ve nûr koridoru oluşur. Şems Mevlânâ'ya baktığında onda Cenâb-ı Hakk'ın cemâlini; Mevlânâ Şems'e baktığında onda celâl ve azamet tecellîsini müşahede ediyordu.

Artık kim bakan, kim bakılan; kim âşık, kim mâşuk ayırt edilemez olmuştu.

Fasıl IV: Suretten Mânâya Geçiş: Et ve Kemik Değil Nûr-ı İlâhî

Şems-i Tebrîzî insanı et ve kemikten ibaret bir varlık olarak görmez. İnsan, Arş'ın nûrunun yeryüzündeki halifesidir.

Surete takılanlar Şems'in yaşını, sakalını, hırkasını konuşurlar; mânâya erenler ise o suretin arkasından tecelli eden ezelî nûra secde ederler.

Fasıl V: İnsân-ı Kâmil: Kâinat Kitabının Muhtasar Nüshası

Hz. Ali Efendimiz'in buyurduğu gibi: 'Sen kendini küçük bir cisim zannedersin; oysa en büyük âlem (âlem-i ekber) senin içinde dürülmüştür.' İnsân-ı Kâmil, kâinattaki bütün esmâ ve sıfatların en kâmil noktada aynasıdır.

Şems-i Tebrîzî devrinin bu kâmil aynası olarak Mevlânâ'yı irşad etmiştir.

Fasıl VI: Dost Olmadan Hakk'a Varılamaz mı? Mürşidin Ayna Fonksiyonu

İnsan kendi gözüyle kendi yüzünü göremez; yüzünü görebilmek için mutlaka kusursuz ve berrak bir aynaya muhtaçtır. İşte kâmil mürşid ve sâdık dost bu aynadır.

Kendi kusurlarını ve mânevî güzelliklerini ancak ehil bir mürşidin aynasında müşahede eden kul, nefsini terbiye edebilir.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Aynaya Bakanın Kendini Görmesi

Nihayetinde Şems Mevlânâ'ya şunu fısıldamıştır: 'Bende gördüğün bütün o azamet ve güzellik aslında senin kendi hakikatindir. Ben sadece sana seni gösteren bir aynayım.' Dostta Hakk'ı gören kul, vahdet deryasında erir.

Sihravemen Ayna Metafiziği Külliyatı; bu derin hikmeti hakikat sevdalılarına takdim eder.