Fasıl I: İlk Ayrılık ve Şam Hicreti: Mevlânâ'nın Yüreğindeki Yangın

1246 yılının baharında Şems-i Tebrîzî, Konya'daki dedikoduların Mevlânâ'ya zarar vermemesi için kimseye haber vermeden Şam'a gitti. Bu ayrılık Mevlânâ'yı tarifi imkânsız bir yangına sürükledi.

Mevlânâ dersi, vaazı ve medreseyi tamamen bıraktı; odasına kapanıp gece gündüz ağladı, şiirler söyledi ve semâ etti. Şam'a mektuplar, gazeller gönderdi: 'Ey Tebriz'in Nûru! Sensiz Konya bir viranedir, sensiz nefes almak haramdır...'

Fasıl II: Sultân Veled'in Şam Seferi ve Tebrîzî'nin Dönüşü

Mevlânâ'nın bu haline dayanamayan büyük oğlu Sultân Veled, babasının emriyle bir kervan donatarak Şam'a gitti. Şems'i Salhiyye semtinde bir handa satranç oynarken buldu ve babasının mektubunu sundu.

Sultân Veled Şems'in atının önünde yaya yürüyerek onu Konya'ya geri getirdi. İki dost yeniden buluştu; Konya yeniden bayram yerine döndü.

Fasıl III: İkinci ve Ebedî Gaybet: 1247 Yılındaki Sır Gecesi

Ne yazık ki bu huzur uzun sürmedi. Mevlânâ'nın küçük oğlu Alâeddîn Çelebi'nin de aralarında bulunduğu kıskanç bir grup, Şems'i ortadan kaldırmak için karanlık planlar kurdu.

1247 yılının bir kış gecesi, Mevlânâ ile hücresinde sohbet ederken kapı çalındı. Dışarıdan bir ses Şems'i çağırdı. Şems ayağa kalktı ve Mevlânâ'ya: 'Beni öldürmek için çağırıyorlar' dedi ve kapıdan çıktı. O geceden sonra Şems bir daha hiç görülmedi.

Fasıl IV: Şehâdet ve Kuyu Rivayeti: Alâeddin Çelebi ve Komplocular

Menâkıb yazarları (Ahmed Eflâkî ve Sipehsâlâr), yedi kişilik bir çetenin hançerlerle Şems'e saldırdığını; Şems'in öyle bir 'Allah!' nidası kopardığını ki saldırganların bayıldığını, uyandıklarında ise yerde birkaç damla kandan başka hiçbir iz bulamadıklarını nakleder.

Bazı rivayetlerde cesedinin bir kuyuya atıldığı, Sultân Veled tarafından gece gizlice çıkarılıp Mevlânâ dergâhına defnedildiği söylenir.

Fasıl V: Hoy, Konya ve Niğde Makamları: Şems Nerede Sırlandı?

Şems-i Tebrîzî'nin kabri veya makamı bugün birkaç yerde ziyaret edilmektedir: Konya'daki Şems-i Tebrîzî Camii ve Türbesi, İran'ın Hoy şehrindeki Şems Minaresi ve Niğde'deki Kesikbaş Türbesi.

Ancak arifler bilir ki, güneşin mezarı olmaz; Şems maddî bir mezara değil, âşıkların kalbine gömülmüştür.

Fasıl VI: Mevlânâ'nın Tevellâsı: 'Şems Benim, Ben Şems'im!'

Mevlânâ Şems'i aramak için iki kez bizzat Şam'a gitti. Sokak sokak, han han onu aradı. Sonunda hakikati kavradı:

'Bedenen Şems Şam'da da yok, Konya'da da yok. O benim içimde! Ben aradığım şeyin ta kendisiyim!' O günden sonra Dîvân-ı Kebîr'deki bütün şiirlerini kendi adıyla değil, 'Şems-i Tebrîzî' mahlasıyla yazdı.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Bedenden Sıyrılıp Evrensel Işığa Dönüşmek

Şems'in kayboluşu bir ölüm değil; katre'nin ummana karışması, zerrenin güneşte erimesidir. O kaybolmasaydı Dîvân-ı Kebîr ve Mesnevî-i Şerîf doğmayacaktı.

Sihravemen Şehâdet Sırrı Külliyatı; bu ebedî gaybetin ardındaki ilâhî hikmeti gözler önüne serer.