Fasıl I: Aşk: Varlığın Özü ve İlâhî Muharrik

Şems-i Tebrîzî felsefesinde aşk; bir duygu veya psikolojik bir heyecan değildir. Aşk, Cenâb-ı Hakk'ın kâinatı yaratma sebebi olan 'Kenz-i Hafî' (Gizli Hazine) cevheridir. Hadis-i kudsîde buyrulur: 'Bilinmeyen gizli bir hazine idim; bilinmeyi muhabbet ettim (sevdim) ve mahlûkatı yarattım.'

Kâinatta dönen her zerre, parıldayan her yıldız ve açan her çiçek aşkın kanununa boyun eğmiştir. Aşktan nasipsiz olan varlık, hakikatte ölüdür.

Fasıl II: Hamlık Mertebesi: Aklın ve Duyuların Dar Çerçevesi

Mevlânâ'nın 'Hamdım, piştim, yandım' formülünün ilk basamağı hamlıktır. Ham insan; sadece beş duyusunun gösterdiğine inanan, kaba aklının sınırlarına hapsolmuş, menfaat ve nefis peşinde koşan kimsedir.

Ham demir ateşe girmeden dövülemez ve kılıç olamaz; ham nefis de aşk ateşine girmeden insan olamaz.

Fasıl III: Pişme Mertebesi: Riyâzet, Mücâhede ve İmtihanlar

Pişmek; aşk tenceresinde sabırla kaynamaktır. Sâlik bu makamda nefsin arzularından vazgeçer, dünyevî kayıplarla imtihan olunur, dostlarının vefasızlığını, düşmanlarının hasedini tadar.

Her bir imtihan, kalpteki benlik kirlerini eriten birer kor ateştir. Pişen insan olgunlaşır, dili tatlılaşır, nazarı merhamet kesilir.

Fasıl IV: Yanma Mertebesi: Fenâfillâh Fırınında Benliğin Eriyip Yok Olması

Seyr-i sülûkun nihai zirvesi 'yanmak'tır. Yanmak; pervanenin muma çarpıp küle dönmesi gibi, sâlikin kendi varlığından tamamen fâni olup Hak'ta baki olmasıdır (Fenâfillâh ve Bekâbillâh).

Yanan kimsede artık ne 'ben' kalır ne 'sen'; geriye sadece 'Hû' (O) kalır. Şems işte Mevlânâ'yı pişirmekle kalmamış, onu bizzat yakarak ebedî bir meşale kılmıştır.

Fasıl V: Sevgi İle Aşkın Farkı: Damla İle Umman Arasındaki Nispet

Şems açıklar: Sevgi ile aşk aynı şey değildir. Sevgi ölçülüdür, hesaplıdır, akılla yürür; verdiğinin karşılığını bekler. Aşk ise gözü kara bir fırtınadır; hiçbir hesap tutmaz, canını da başını da ortaya koyar.

Sevgi insanı cennete götürebilir; fakat insanı Cennetin Sahibine ulaştıran yegâne burak aşktır.

Fasıl VI: Kalbî Simya: Keder ve Acıyı Mânevî İksire Çevirmek

Maddî simyacılar bakırı altına dönüştürmek için beyhude iksir ararlar. Hakiki simyacı ise Şems gibi âriflerdir: Onlar insanın kalbindeki hüznü, kederi, yalnızlığı ve ayrılık acısını alır; aşk ateşiyle yoğurarak saf melekût nûruna çevirirler.

Yara, ışığın içeri girdiği yerdir.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Aşk Olmadan Kanatlanamayan Ruhlar

Şems-i Tebrîzî buyurur: 'Kuş kanatsız uçamaz; ruh da aşksız Arş'a yükselemez.' Aşkı tadan kul için ölüm bile korkulacak bir son değil, Şeb-i Arûs (düğün gecesi) ve Sevgiliye kavuşma vaktidir.

Sihravemen Aşk Simyası Külliyatı; bu yakıcı iksiri asırların ötesinden bugünün kalplerine akıtır.