el-Akīdetü't-Tahâviyye: Ehl-i Sünnet ve'l-Cemaat Akîdesinin Temel İlkeleri

Hicrî 239-321 (Milâdî 853-933) yılları arasında yaşayan Ebû Ca'fer Ahmed b. Muhammed b. Selâme et-Tahâvî, Mısır'ın Tâhâ köyünde doğmuş, Şâfiî mezhebinin büyük imamı el-Müzenî'nin dayısı olması hasebiyle ilk tahsilini Şâfiî muhitinde almış; bilahare fıkhî meselelerde aklî mîzan ve hadis tahkikini cem eden Hanefî mezhebini benimseyerek devrinin en büyük fakihi ve muhaddisi olmuştur.

Metin, İmam Ebû Hanîfe Nu'mân b. Sâbit, Ebû Yûsuf Ya'kūb b. İbrâhim el-Ensârî ve Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî'nin müşterek itikadî görüşlerini hülasa etmek üzere kaleme alınmıştır. Fırka-i nâciye olan Ehl-i Sünnet'in üzerinde icmâ ettiği asılları felsefî ve cedelî lafızlara boğmadan, Kur'an ve Sünnet naslarının duru ve veciz lafızlarıyla formüle etmiştir.

Tahâvî akîdesinin temeli: 'Allah tektir, ortağı yoktur; O'nun benzeri hiçbir şey yoktur; O'nu hiçbir şey aciz bırakamaz.' Cenâb-ı Hakk'ın kemâl sıfatları mahlûkatın noksan kayıtlarından tenzih edilirken, Mu'tezile gibi sıfatları inkâra (ta'tîl) veya Mücessime gibi teşbihe düşülmez; sıfatlar ezelî ve ebedî kemâliyle ispat edilir.

Hz. Muhammed (s.a.v.), Allah'ın seçkin kulu, şerefli nebisi ve mürsellerin efendisidir. O'nun risaleti bütün insanlığa ve cinler âlemine şamildir; nübüvvet zincirinin son halkasıdır (Hâtemü'l-Enbiyâ). O'ndan sonra peygamberlik iddia eden her kimse yalancı ve sapkındır.

Hayır ve şer her şey Allah'ın takdiri ve iradesiyle cereyan eder. Allah Teâlâ kulların fiillerini yaratandır, kul ise fiilleri kesbedendir. Ne Cebriye gibi kulun iradesi yok sayılır, ne de Kaderiye/Mu'tezile gibi Allah'ın kâinattaki mutlak yaratıcılığına ortak koşulur; Ehl-i Sünnet'in mutedil kesb ve kader dengesi muhafaza edilir.

Tahâvî akidesinin en hayati esaslarından biri, kıble ehlini işlediği bir günahtan dolayı -helal saymadıkça- tekfir etmemektir. Amel imanın aslından bir cüz değildir; günah işleyen mümin fâsık olur lakin dinden çıkmaz. Bu ilke, asırlar boyunca İslam toplumlarında haricî fitnelerin önünü kesen en büyük emân kalkanı olmuştur.

Bütün sahâbe-i kirâmı sevmek, Hulefâ-yi Râşidîn'in fazilet sırasını teslim etmek ve ashâbın hiçbirine dil uzatmamak imanın gereğidir. Müminlerin kalbinde birlik, devlette istikrar ve dinde selamet ancak bu berrak Ehl-i Sünnet omurgasına sımsıkı sarılmakla temin edilir.