Taberî Tefsirinde Tasavvuf ve Kalp Amelleri: İhlas, Havf ve Zühd

İmâm Taberî yalnız kütüphanelere kapanmış bir teorisyen değil; geceleri teheccüdle seccadesini ıslatan, kimseden hediye veya ihsan kabul etmeyen, babasından kalan helal arazinin geliriyle kanaat eden büyük bir zühd pîridir.

Onun tefsirindeki her kelâm, bu samimi zühd ve takvâ ikliminin feyziyle yoğrulmuştur.

Tefsirinde riyâ, nifak, kibir ve haset gibi kalbî marazları âyetlerin ışığında teşhis eder. Amellerin değerinin sırf kalpteki ihlasa bağlı olduğunu, ihlassız dağlar kadar amelin rüzgârda savrulan kül gibi yok olacağını beyan eder.

Müminin kalbi havf (Allah korkusu) ve recâ (rahmet ümidi) arasında uçan bir kuşa benzer. Taberî, azap âyetlerini tefsir ederken kalbi titreten bir haşyet; rahmet ve mağfiret âyetlerini tefsir ederken ise ümit aşılayan bir inşirâh inşa eder.

«Elâ bi-zikrillâhi tatmainnü'l-kulûb» (Bilesiniz ki kalpler ancak Allah'ın zikriyle mutmain olur) âyetinin tefsirinde, zikrin yalnız dil ile değil; akıl, sır ve bütün latifelerle icra edilmesi gerektiğini şerheder.

Dünya musibetleri karşısında gösterilen sabır, kaderin taksimine gönül hoşluğuyla razı olmak ve sebepleri aşıp Müsebbibü'l-Esbâb'a tevekkül etmek... Taberî bu makamları sahâbe hayatından misallerle canlı kılar.

Müzzemmil ve İsrâ sûrelerindeki teheccüd âyetlerini tefsir ederken, seher vakitlerinde inen ilâhî rahmet ve sekînet nurlarını anlatır. Gecesi nurlu olmayanın gündüzü aydınlık olamaz.

Kur'ân-ı Kerîm, kalplerin pasını silen ilâhî bir ciladır. Taberî'nin tefsirinden ders alan talip, nefsini hesaba çeker, kalbini masivâdan temizler ve Rabbine kavuşacağı güne hazırlanır.