Taberî Külliyatının İslâm Medeniyetine Mîrâsı: İlimler Ansiklopedisi

İmâm Taberî tek bir insan değil, adeta başlı başına bir ilimler akademisidir. Öğrencileri onun yazdığı sayfaları hesapladığında, büluğa erdiği günden vefatına kadar günde ortalama kırk sayfa telif ettiği hayretle müşahede edilmiştir.

Onun tefsiri ve tarihi olmasaydı, İslâm medeniyetinin ilk üç asrına dair hafızası telafisi imkânsız boşluklarla malul kalırdı.

İbnü'l-Esîr'in el-Kâmil fi't-Târîh'i, İbn Kesîr'in el-Bidâye ve'n-Nihâye'si ve tefsiri, Zehebî'nin Târîhu'l-İslâm'ı doğrudan Taberî'nin omuzları üzerinde yükselmiştir. Bütün bu allâmeler Taberî'yi 'İmâmü'l-Müfessirîn ve Şeyhü'l-Müverrihîn' unvanıyla selâmlamışlardır.

Sâmânî emîri Mansûr b. Nûh devrinde Belhî tarafından Farsçaya tercüme edilen Taberî Tarihi, Fars nesrinin ilk büyük klasiği olmuştur. Osmanlı devrinde ise II. Murad ve Fatih devirlerinden itibaren Türkçeye kazandırılarak medrese ve saray kütüphanelerinin baş tacı edilmiştir.

19. yüzyılda Leiden'de De Goeje ve Nöldeke gibi şarkiyatçılar tarafından neşredilen Taberî Tarihi ve Tefsiri, Batı dünyasında İslâm medeniyetinin ilmî ciddiyeti ve belgesel gücü karşısında derin bir hayranlık ve itiraf doğurmuştur.

Taberî, vezirlerin ve halifelerin sunduğu servetleri ve makamları reddetmiş, ilmin şerefini dünyalık menfaatlere alet etmemiştir. Kendi helal lokmasıyla geçinmiş, ilmin izzetini canından aziz bilmiştir.

Bilgi kirliliğinin ve dezenformasyonun kol gezdiği modern dünyada Taberî, senedli konuşmayı, rivayetleri tahkik etmeyi, önyargısız ve adil şahitliği öğreten muazzam bir metodoloji abidesidir.

Taberî'nin mürekkebi, asırlar boyu İslâm ümmetinin akidesini, tarihini ve ruhunu muhafaza eden zırh olmuştur. O mürekkep, kıyamet gününde şühedânın kanıyla tartılacak ve Arş'ın gölgesinde parıldayacaktır.