Kitâbü'l-Kırâât: Yedi Harf (Ahruf-ı Seb'a) ve Kur'an Fonetiğinin Esrârı

İmâm Taberî, tefsir ve tarihte olduğu gibi Kırâat ilminde de asrının en büyük otoritelerinden biridir. Henüz İbn Mücâhid'in meşhur 'Yedi Kırâat' (Seb'a) tasnifinden önce kaleme aldığı devasa Kitâbü'l-Kırâât eseriyle, Kur'an lafızlarının okunuş vecihlerini zabt altına almıştır.

Kırâat ilminde hem rivayet senedlerini hem de Arap dili fonetiğini ve nahiv kurallarını mükemmel bir vukufiyetle birleştirmiştir.

Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) «Kur'ân yedi harf üzere indirilmiştir» hadîs-i şerîfini en yetkin şekilde şerh eden âlim Taberî'dir. O, yedi harfi kuru bir sayı veya yedi farklı mushaf olarak değil; Arap kabilelerinin lehçe genişliği ve ümmete bahşedilen ilâhî bir teshîlât (kolaylık) olarak açıklar.

Bu yedi harf, vahyin tek bir kaynaktan fışkırıp farklı pınarlardan akarak insanlığın susuzluğunu gidermesi sırrıdır.

Taberî, sahih bir kırâatin kabul edilmesi için üç kat'î şart vazeder:
1. Resûlullah'a (s.a.v.) ulaşan sahih ve mütevâtir bir senede sahip olması.
2. Hz. Osman'ın cem ettiği Resm-i Osmânî mushafının hattına uygun düşmesi.
3. Arap dilinin fasih lügat ve nahiv kaidelerine mutabık olması.

Bu üç şarttan birini taşımayan şâzz kırâatler ibadette ve tilavette okunamaz.

Kur'an'daki kırâat farklılıkları bir çelişki değil, zengin bir mana ummânıdır. Bir kırâatteki lafız âyetin bir boyutunu, diğer kırâatteki vecih ise başka bir fıkhî veya irfânî hükmünü aydınlatır.

Örneğin 'Melik' ve 'Mâlik' kırâatleri; biri Hakk'ın mutlak hükümdarlığını ve adaletini, diğeri ise bütün mülkün hakiki sahibi oluşunu aynı anda müşahede ettirir.

Kur'an kelimelerinin mahreçleri, sıfatları ve harf dizilimleri öyle kudsî bir ahenge sahiptir ki, dinleyenin kalbini meftun eder. Taberî, harflerin fısıltısı (hems), şiddeti, cehri ve kalkalesiyle âyetin ihtiva ettiği mana arasındaki esrarlı rabıtayı ortaya koyar.

«Kur'ân'ı tertîl üzere (tane tane, düşünerek) oku» emri, kırâatin ruhudur. Kādî Taberî, harfleri doğru çıkarmakla yetinmeyip, tilavet esnasında kalbin ürpermesini, secdelerde gözyaşı dökülmesini ve Kur'an'ın kalbe inmesini talim eder.

Kırâat, Arş'tan inen ilâhî nağmelerin beşer diliyle terennümüdür. Kur'an'ı hakkıyla okuyan kimse, Cebrail aleyhisselâmın vahiy nefhasını ve Peygamber Efendimiz'in kudsî sedâsını kendi kalbinde hazır bulur.