el-Mu'cemü'l-Evsat ve el-Mu'cemü's-Sagīr: Hadis Nâdirât Hazinesi
Fasıl I: İmam Taberânî'nin Üçlü Mu'cem Mektebi (el-Meâcimü's-Selâse)
İslâm hadis tarihinde 'Meâcimü's-Selâse' (Üç Mu'cem) denildiğinde akla bizzat İmam Taberânî'nin el-Mu'cemü'l-Kebîr, el-Mu'cemü'l-Evsat ve el-Mu'cemü's-Sagīr adlı anıt eserleri gelir. Kebîr sahâbe tertibine göre tanzim edilirken; Evsat ve Sagīr, İmam Taberânî'nin bizzat ders aldığı bini aşkın hocasının isimlerine göre alfabetik olarak tertip edilmiştir.
Fasıl II: el-Mu'cemü'l-Evsat: 'Bu Kitap Benim Canımdır ve Ruhumun Meyvesidir'
İmam Taberânî'nin bizzat: 'Bu kitap benim ruhumdur; zira onda öyle nâdir rivayetler, garîb tarikler ve eşsiz fâideler vardır ki başka hiçbir kitapta bulunmaz' dediği el-Mu'cemü'l-Evsat, yaklaşık otuz bin hadisi ihtiva eder. Eser, Taberânî'nin hadis ilmindeki teferrüdünü (tek başına naklettiği nâdir rivayetleri) sergiler.
Fasıl III: İlel ve Garâib İlminin Zirvesi: 'Lem Yervihî İllâ...' İbareleri
el-Mu'cemü'l-Evsat'ın en ayırt edici hususiyeti, her hadisin ardından Taberânî'nin düştüğü tenkit notlarıdır: 'Bu hadisi falan râviden sadece filan râvi rivayet etmiştir; bu tarîkle ancak bu senedle bilinir.' Bu tahliller, hadislerin gizli kusurlarını (ilel) ve nâdir rivayet yollarını ortaya koyan emsalsiz bir cerh-ta'dîl dersidir.
Fasıl IV: el-Mu'cemü's-Sagīr: Bin Hocadan Birer Nâdir Hadis Seçkisi
Taberânî'nin üçüncü mu'cemi olan el-Mu'cemü's-Sagīr, talebeler ve araştırmacılar için hazırlanmış muazzam bir icmaldir. Taberânî bu eserinde bizzat hadis dinlediği yaklaşık bin hocasının her birinden sadece birer (bazen ikişer) nâdir ve kıymetli hadis seçerek alfabetik olarak kaydetmiştir.
Fasıl V: Coğrafî İsnad Haritası: İslâm Dünyasının Bütün İlim Merkezleri
Evsat ve Sagīr; Taberânî'nin otuz üç yıl süren rıhleleri esnasında Şam, Mısır, Hicaz, Yemen, Irak, İran ve el-Cezîre'nin bütün şehirlerinde buluştuğu âlimlerin isimlerini, memleketlerini ve rivayetlerini ihtiva eden canlı bir coğrafya ve ricâl haritasıdır.
Fasıl VI: Fıkhî ve Ahlâkî Zevâid İncelikleri
Bu iki mu'cemde yer alan hadisler, amelî fıkıhtan tasavvufî ahlâka kadar pek çok sahada Kütüb-i Sitte'yi tamamlayan zevâid incilerini barındırır. İbadetlerin faziletleri, nafilelerin esrârı ve dua âdâbı bu rivayetlerle aydınlanır.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: İlim Seferlerinin Kudsî Hasadı
el-Mu'cemü'l-Evsat ve Sagīr; bir ömrün yollarda geçen çilesinin, binlerce âlimle kurulan Nebevî rabıtanın ve ihlâsla toplanan sünnet tanelerinin ebedî şahididir. İmam Taberânî bu eserleriyle; İslâm kütüphanesine eşi benzeri bulunmayan bir nâdirât hazinesi bırakmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede İmam Taberânî'nin hangi temel eserleri ve metodolojisi esas alınmıştır?
el-Mu'cemü'l-Kebîr, el-Mu'cemü'l-Evsat, el-Mu'cemü's-Sagīr, Kitâbü'd-Duâ ve Müsnedü'ş-Şâmiyyîn külliyatı esas alınmıştır.
İmam Taberânî'nin hadis tarihindeki kurucu vasfı ve unvanı nedir?
'Müsnidü'd-Dünyâ' unvanıyla anılan Taberânî, İslâm tarihinin en geniş mu'cemlerini telif eden ve yüz yıllık ömrünü hadise vakfeden büyük hadis hâfızıdır.
Taberânî'nin üç meşhur mu'cemi (Meâcimü's-Selâse) arasındaki fark nedir?
Kebîr sahâbe tertibine göre tanzim edilirken; Evsat ve Sagīr, bini aşkın hocasının isimlerine göre alfabetik olarak tertip edilmiştir.