Âvâz-ı Per-i Cebrâîl ve Kuş Risâleleri: Cebrail'in Kanat Sesi ve Sembolik Sefer

Fasıl I: Alegorik Tasavvuf Edebiyatı ve Sühreverdî Hikâyeleri

Şeyhü'l-İşrâk Sühreverdî; soyut felsefî ve tasavvufî hakikatleri halkın ve genç zihinlerin kavramasını kolaylaştırmak için Farsça ve Arapça alegorik (sembolik) şaheserler kaleme almıştır.

Bu hikâyelerin en zirvesi *Âvâz-ı Per-i Cebrâîl* (Cebrail'in Kanat Sesi) ve Ferîdüddin Attâr ile İbn Sînâ'nın aynı isimli eserlerinden mülhem *Risâletü't-Tayr* (Kuş Risâlesi)'dır.

Bu metinler kuru didaktik risâleler değil; ruhun ezeli vatanından dünyaya düşüşünü ve yeniden göklere uçuşunu anlatan melekûtî birer masaldır.

Fasıl II: Cebrail'in İki Kanadı: Sağ Kanat Nûr, Sol Kanat Zulmet

Sühreverdî melekûtun başkomutanı Cebrâîl'in (a.s.) iki kanadı olduğunu açıklar:

Sağ Kanat: Saf nûr, vahiy, ilim, melekût ve ebediyettir. Bu kanat doğrudan Cenâb-ı Hakk'a bakar ve hiçbir gölgesi yoktur.

Sol Kanat: Yokluk ve maddî âleme bakan taraftır. Maddî cisimler, gölgeler ve dünya âlemi; Cebrail'in sol kanadının esintisi ve çıkardığı sesten (âvâz) meydana gelmiştir.

Fasıl III: Garbî Gurbet (el-Gurbetü'l-Garbiyye) Hikâyesi

Sühreverdî'nin meşhur hikâyesi *el-Gurbetü'l-Garbiyye* (Batı Gurbeti): İki kardeş (ruh ve akıl) Mağrip ülkesinde (Kayıran şehrinde) zâlimler tarafından bir kuyuya hapsedilir ve ayaklarına ağır demir zincirler vurulur.

Bu kuyu dünya zindanı ve beden kafesidir; demir zincirler ise dünyevî şehvet ve hırslardır. Gece olunca kardeşler zincirleri gevşetip gökyüzüne bakar ve asıl vatanları olan Doğu'yu (Meşrık-ı Hakikat) özlerler.

Fasıl IV: Kuş Risâlesi: Kaf Dağı'na ve Sîmurg'a Doğru Uçuş

*Risâletü't-Tayr*'da bir grup kuş (mü'min ruhlar) avcıların kurduğu tuzaklara düşer ve kafeslere kapatılır. İçlerinden biri kanadını çırparak kafesin kapısını aralar ve diğerlerini uyandırır.

Kuşlar hep birlikte Kaf Dağı'nın ardında ikamet eden Padişah Kuş'a (Sîmurg/Ankâ / Hakikat-i Muhammediyye) ulaşmak için 8 büyük dağ ve fırtınalı vadiler aşarlar.

Fasıl V: Kırmızı Akıl (Akl-ı Sürh) ve Hızır'la Karşılaşma

Sühreverdî'nin *Akl-ı Sürh* (Kırmızı Akıl) risâlesinde; zindandan kurtulan yolcu, çölde saçı sakalı nur gibi bembeyaz fakat yüzü genç bir pirle karşılaşır. Ona yaşını sorunca pir: 'Ben göklerin ilk çocuğuyum; beyazım ama zindan ehlinin karanlığı bana vurduğu için kırmızı görünüyorum' der.

Bu pir 'Akl-ı Fa'âl' ve Hızır (a.s.) makamıdır. Yolcuya Kaf Dağı'nı, Tûbâ Ağacı'nı, On Bir Kat Göğü ve Âb-ı Hayât'ı (Karanlıklar Ülkesi'ndeki Hayat Suyu) gösterir.

Fasıl VI: Karıncaların Dili ve Müşâhede Rüyaları

Sühreverdî *Lugat-ı Mûrân* (Karıncaların Dili) risâlesinde ise küçük bir karıncanın kâinatı algılayışını anlatır. Çiy damlasını okyanus, buğday tanesini hazine zanneden karınca gibi; gafil insan da dünyayı her şey zanneder.

Ta ki bir kuş gelip onu havaya kaldırıncaya ve hakiki azamet-i ilâhiyyeyi gösterinceye kadar.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Kafesten Ebedî Göklere Kanat Çırpmak

Sühreverdî'nin sembolik dili; insanı uyutmak için değil, dünya uykusundan uyandırmak için yazılmıştır. Cebrail'in kanat sesini duyan ruh, artık bu fâni dünyanın kafesinde rahat edemez.

Sihravemen Kuş Risâleleri Külliyatı; hakikat yolcularını Sîmurg'un melekûtî vuslatına kanatlandırmaya davet eder.