el-Eşbâh ve'n-Nezâir: Fıkıh Nazariyesi ve Küllî Kaideler
İslâm hukukunun genel prensipleri, beş temel küllî kaide, benzer ve zıt hükümlerin hikmeti ve illet tahlili.
Fasıl I: Kavâid-i Fıkhiyye İlmi ve el-Eşbâh ve'n-Nezâir'in Önemi
Fıkıh kaideleri (kavâid), binlerce münferit fıkhî meseleyi kuşatan küllî prensiplerdir. Tâceddîn es-Sübkî'nin el-Eşbâh ve'n-Nezâir'i; Şâfiî mezhebinde bu ilmin en kâmil metinlerinden biridir. Fakihin zihnini cüz'iyyat dağınıklığından kurtarıp küllî nizamı kavratır.
Fasıl II: Birinci Temel Kaide: Ameller Niyetlere Göredir
'el-Umûru bi-makāsıdıhâ': Her fiilin şer'î hükmü ve sevabı niyetin ihlâsına bağlıdır. İbadetlerde niyetin farziyeti, âdetleri ibadete dönüştüren niyet şuuru ve riyânın ameli boşa çıkarması.
Fasıl III: İkinci Temel Kaide: Şek ile Yakîn Zâil Olmaz
'el-Yakînu lâ yezûlü bi'ş-şekk': Sabit olan bir durum vehim ve şüpheyle ortadan kalkmaz. Temizlik, nikâh, mülkiyet ve borç meselelerinde asıl olan hâlin devamlılığı; vesveselere karşı şeriatın koruyucu zırhı.
Fasıl IV: Üçüncü Temel Kaide: Meşakkat Teysiri Celbeder
'el-Meşakkatu teclibü't-teysîr': Din kolaylıktır. Zaruret ve meşakkat hallerinde ruhsatların devreye girmesi; hastalık, sefer, ikrah ve unutma durumlarında mükellefe sağlanan şer'î kolaylıklar.
Fasıl V: Dördüncü Temel Kaide: Zarar İzale Edilir
'ed-Dazaru yuzâl': İslâm hukukunda zarara zararla karşılık verilmez. Kamu ve fert maslahatını ihlal eden zararların defedilmesi; zararın en hafifiyle yetinme ve mefsedeti önleme önceliği.
Fasıl VI: Beşinci Temel Kaide: Âdet Muhakkemdir
'el-Âdetu muhakkemetün': Nasslara aykırı olmayan sahih örf ve âdetler fıkhî hükümlerde ölçü kabul edilir. Ticarette, evlilik mehirlerinde ve toplumsal muamelelerde örfün belirleyici konumu.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Kaidelerin Arkasındaki Kudsî Hikmet
Kavâid-i fıkhiyye; şeriatın kör bir emirler yığını değil, ilahî hikmet, merhamet ve adaletin yeryüzündeki tecellisi olduğunu ispatlar. Sübkî, bu kaideleri kavrayan fakihin fıkıh basiretine ereceğini müjdeler.