Cem'u'l-Cevâmi': Usûl-i Fıkhın Zirvesi ve İslâm Hukuk Metodolojisi
Tâceddîn es-Sübkî'nin asırlar boyu medreselerin şah eseri olan Cem'u'l-Cevâmi'; yüz usûl eserinin cem'i, deliller hiyerarşisi ve içtihat mantığı.
Fasıl I: Cem'u'l-Cevâmi'in Telif Gayesi ve Usûl Tarihindeki Eşsiz Makamı
Hicrî 8. asrın büyük allâmesi, Dımaşk Kādılkudâtı Tâceddîn Abdülvehhâb b. Alî es-Sübkî'nin (727-771 / 1327-1370) telif ettiği Cem'u'l-Cevâmi'; İslâm fıkıh usûlü tarihinin en veciz, en kuşatıcı ve en muazzam başyapıtıdır. Sübkî, kendisinden önceki yüz temel usûl kaynağını süzerek her bir meseleyi kuyumcu titizliğiyle bu eserde cem etmiştir. Celâleddîn el-Mahallî, Zerkeşî, Bennânî ve Attâr gibi devler bu metne şerhler ve hâşiyeler kaleme almıştır.
Fasıl II: Mukaddimât: İlmin, Hükmün ve Delilin Mahiyeti
Sübkî esere muhkem bir epistemoloji ile başlar: İlim, cehil, zan ve şek kavramlarının tahlili; şer'î hükmün teklîfî ve vaz'î nevileri; vâcip, mendup, mübah, mekruh ve haramın dakik sınırları; sahih, fâsit ve bâtılın fürûa tesiri. Aklın hüccet oluşunun sınırları ve Şâri'in hitabının zâtî kudsiyeti.
Fasıl III: Kitap ve Sünnet: Vahyin Lafzî ve Mânevî Delâleti
Kur'an-ı Kerîm'in tevatür şartı, yedi kıraat ve şâz kıraatlerin hüccet değeri. Mütevatir ve âhâd sünnetin sübût ve delâlet kat'iyeti; hadis tenkidi ve sahâbe rivayetlerinin takdimi; emir ve nehiy sigalarının vücûb ve tahrîme delâleti; mutlak-mukayyed, mantûk-mefhûm tahlilleri.
Fasıl IV: İcmâ ve Kıyas: Ümmetin Masumiyeti ve Aklî İstinbat
İcmâın imkânı, vücûdu ve kat'î hüccet oluşu; ehl-i hal ve'l-akdin ittifakı; sahâbe icmâının hususiyeti. Kıyasın rükünleri: Asıl, fer', hüküm ve illet. İlletin tespiti (tahricü'l-menât, tenkîhu'l-menât ve tahkîku'l-menât), kıyas-ı celî ve hafî farkları.
Fasıl V: Fer'î Deliller, İstishâb ve Makāsıd-ı Şerîa
İstishâbın nevileri (berâet-i asliyye, vasıf ve hüküm istishâbı); örf, şer'u men kablenâ, istihsân ve maslahat-ı mürselenin fıkhî ağırlığı; sedd-i zerâi' prensibi; delillerin teâruzu ve tercih usûlleri; hükümlerin hikmet ve illet bağı.
Fasıl VI: İçtihadın Şartları, Müftînin Ahlâkı ve Taklid Nizamı
Mutlak müçtehidin taşıması zarurî olan derin ilim, takvâ ve idrak vasıfları; mezhep içi içtihat (ashâbü'l-vücûh ve ashâbü't-tercîh); avamın müftîye müracaatının şer'î lüzumu; telfîk tehlikesi ve mezheplerin hakkaniyeti.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa ve Hatime: Tasavvuf ve İhsan Mertebesi
Cem'u'l-Cevâmi'in en dikkat çekici hususiyeti, eserin nihayetinde yer alan Tasavvuf ve Ahlâk hâtimesidir. Sübkî usûl ilmini ihsan mertebesiyle taçlandırır: Kalbî zikir, nefis tezkiyesi, ihlâs ve mürşid-i kâmile intisabın lüzumu. Fıkıh zahir, tasavvuf bâtındır; ikisi birleşmeden hakikate erilemez.