Şerhu's-Siyeri'l-Kebîr: Dünyanın İlk Milletlerarası Hukuk ve Barış Âdâbı Âbidesi

Batı dünyasında Hugo Grotius'tan yüzyıllar önce İslâm dünyasında milletlerarası hukukun kurucusu İmam Muhammed b. el-Hasen eş-Şeybânî olmuş, onun es-Siyerü'l-Kebîr adlı şaheserini kuyu zindanında en ince ayrıntısına kadar şerheden ise Şemsüleimme es-Serahsî olmuştur. Eser, uluslararası ilişkilerde ahlâk ve hukukun hâkimiyetini ilan etmiştir.

İslâm hukukunda verilen söz mukaddestir. Serahsî, gayrimüslim devletlerle yapılan barış anlaşmalarına ve verilen emân sözlerine kıl payı riayet edilmesini emreder. 'Emân' alan bir yabancı tüccarın veya elçinin canı, malı ve ırzı tıpkı bir Müslüman gibi devletin mutlak teminatı altındadır.

Savaş esnasında kadınların, çocukların, din adamlarının, yaşlıların ve savaşa fiilen katılmayan sivillerin öldürülmesi kesinlikle haram kılınmıştır. Ağaçların kesilmesi, suların zehirlenmesi, ekinlerin yakılması ve çevreye zarar verilmesi Nebevî emirlerle menedilmiştir.

Harp esirlerine işkence yapılması, aç ve susuz bırakılması, hakarete uğraması yasaktır. Esirler ya fidye karşılığı ya karşılıksız bir lütuf olarak yahut Müslüman esirlerle mübadele yoluyla serbest bırakılır. Onlara yedirilenden yedirilir, giydirilenden giydirilir.

Elçilerin dokunulmazlığı ilkesi Siyer-i Kebîr'de kesin hükme bağlanmıştır. 'Elçiler öldürülmez ve hapsedilmez' kuralı, devletlerarası iletişimin ve barış imkânının korunması için şeriatın çiğnenemez bir esasıdır.

Serahsî, dünya coğrafyasını düşmanlık esasına göre değil, emniyet ve hukukun geçerliliği esasına göre taksim eder. Dârülislâm müminlerin ve zimmîlerin emniyette olduğu yerdir; Dârülahd ise anlaşma ile barışın tesis edildiği topraklardır. Aslolan barıştır.

Şerhu's-Siyeri'l-Kebîr; gücün değil hakkın, barbarlığın değil merhametin hâkim olduğu bir dünya nizamının manifestosudur. Serahsî'nin bu şerhi, İslâm'ın bütün insanlığa rahmet olarak gönderildiğinin hukukî vesikasıdır.