Fasıl I: Seyyidü'l-Âyâ

Fasıl I: el-Mîzânü'l-Kübrâ'nın İnşası: Fıkıh İle Tasavvufun Tevhidi

İslâm fıkıh felsefesi tarihinin en dâhiyane eserlerinden biri olan el-Mîzânü'l-Kübrâ (Büyük Mîzan / Şeriat Terazisi); İmam Abdülvehhâb eş-Şa'rânî'nin Dört Hak Mezhep (Ebû Hanîfe, İmam Mâlik, İmam Şâfiî, İmam Ahmed b. Hanbel) arasındaki ihtilafların hakikatini keşf yoluyla çözdüğü abidevî şaheserdir.

Şa'rânî bu eserde mezhep taassubunu kökünden kazımış ve bütün müctehid imamların aynı Nebevî kaynaktan beslendiğini mîzan teorisiyle ispatlamıştır.

Fasıl II: Şeriat Pınarı ve İki Mertebe: Azîmet ve Ruhsat

Şa'rânî'nin meşhur mîzan teorisi şudur: Şeriat-ı Garra tek bir büyük nûrânî pınardır. Bu pınardan iki ana dere akar: Azîmet Mertebesi ve Ruhsat Mertebesi.

Cenâb-ı Hak kâmil, güçlü ve takvâ ehli kulları için Azîmet hükümlerini; zayıf, hasta, meşakkate düşmüş avâm kulları için ise Ruhsat hükümlerini vaz'etmiştir. Her iki mertebe de haktır ve meşrudur.

Fasıl III: Dört Mezhebin İhtilafı Rahmettir

Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) 'İhtilâfü ümmetî rahmetün' (Ümmetimin ihtilafı rahmettir) hadis-i şerifinin sırrı: İmamların farklı fetvalar vermesi bir çelişki değil, kulların mânevî ve bedenî hallerinin çeşitliliğine ilâhî bir genişlik ve merhamettir.

Bir mezhebin haram veya mekruh gördüğünü diğerinin mubah kılması; birinin azîmet derecesinde, diğerinin ruhsat derecesinde hükmetmesindendir.

Fasıl IV: Müctehid İmamların Melekûtî İttisali

Şa'rânî keşf yoluyla müşahede ettiğini bildirir: Dört mezhep imamının her birinin nuru doğrudan Hazret-i Fahr-i Kâinât'ın (s.a.v.) kudsî kalbine bağlıdır. Hiçbir imam kendi kafasından veya nefsinden hüküm koymamış; Kur'an ve Sünnet'in gaybî derinliklerinden içtihad etmiştir.

Bir mezhebi diğerine üstün görüp kardeşini tekfir veya tahkir eden kimse, aslında şeriatın bütünlüğüne haksızlık etmektedir.

Fasıl V: Tahrîc ve Mezhepler Arası Geçişin Şer'î Hudutları

Eserde fıkhî fetvalarda zaruret anında başka bir mezhebin ruhsatıyla amel etmenin (telfîk/taklîd) meşru şartları tanzim edilir. Bu geçiş asla nefsin keyfi ve hevası için yapılamaz; ancak dinin gösterdiği zaruret ve maslahat icabı caizdir.

Nefsinin hevasına uyup her mezhebin en gevşek taraflarını toplayan ise zındıklığa sürüklenir.

Fasıl VI: Tasavvuf Ehlinin Azîmetle Amel Etme Zorunluluğu

Şa'rânî mutasavvıflara kat'î bir kural koyar: Avâm halk ruhsatlarla amel edebilir; ancak hakiki sâlik ve mürid daima Azîmet mertebesini tercih etmek zorundadır.

Zira ruhsata yapışan dervişin seyr-i sülûkta terakkî etmesi, nefsi tezkiye edip melekût nurlarına kavuşması mümkün değildir.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: 'Dini Kolaylaştırınız, Zorlaştırmayınız'

İmam Şa'rânî'nin el-Mîzânü'l-Kübrâ'sı; İslâm fıkhının sadece kuru kurallar manzumesi değil, baştan sona ilâhî merhamet ve hikmet terazisi olduğunu ispatlayan şaheserdir.

Sihravemen Fıkıh-İrfan Külliyatı; bu muazzam mîzanı tefekkür edenlere geniş bir ufuk ve mezhep taassubundan âzâde bir basiret bağışlar.