F
Fasıl I: el-Kibrîtü'l-Ahmer'in Telif Hikmeti ve Şa'rânî'nin Misyonu
Kutbü'l-Aktâb İmam Abdülvehhâb b. Ahmed eş-Şa'rânî (898-973 / 1493-1565), Mısır'ın büyük fıkıh, hadis ve tasavvuf allâmesidir. Şeyh-i Ekber Muhyiddin İbnü'l-Arabî'nin (k.s.) eserleri asırlar boyunca zâhir âlimleri tarafından yanlış anlaşılmış ve tahrifata uğratılmıştı. İmam Şa'rânî, Şeyh-i Ekber'in 560 bablık devasa şaheseri el-Fütûhâtü'l-Mekkiyye'yi bizzat İbnü'l-Arabî'nin kendi el yazısıyla yazdığı Konya nüshasıyla karşılaştırarak okumuş ve bu muazzam okyanusun en saf incilerini el-Kibrîtü'l-Ahmer fî Beyâni Ulûmi'ş-Şeyhi'l-Ekber adlı eserinde cem etmiştir.
'Kibrît-i Ahmer' (Kırmızı Kükürt); simya ilminde bakırı saf altına dönüştüren en nâdir iksirdir. İmam Şa'rânî, bu eserin hakikat talibinin kalbini hamlıktan saf marifet altınına dönüştürecek mânevî bir iksir olduğunu beyan eder.
Fasıl II: Fütûhât Metinlerindeki Tahrifatların Tespiti ve Tezkiyesi
İmam Şa'rânî bu eserde çok hayatî bir tarihî keşfi kaydeder: Şeyh-i Ekber'in vefatından sonra bazı gāfil veya mülhid fırkalar, onun kitaplarına İslâm akîdesine aykırı, hulûl ve ittihâd çağrıştıran bâtıl ibareler sokmuşlardır. Şa'rânî, Konya'daki müellif hattı orijinal nüshayı tetkik ettiğinde, insanların İbnü'l-Arabî'ye nispet ederek tekfir ettiği pek çok cümlenin aslında o nüshada hiç bulunmadığını delilleriyle ispatlamıştır.
Böylece el-Kibrîtü'l-Ahmer, Ekberî irfânı her türlü yabancı sızıntıdan, iftira ve tahrifattan arındıran en güvenilir ehl-i sünnet süzgeci olmuştur.
Fasıl III: Vahdet-i Vücûd: Varlığın Birliği ve Kesret Aynası
Eserde Vahdet-i Vücûd akîdesi en berrak ve şer'î ölçülerle izah edilir: Varlık (vücûd) zâtı itibariyle birdir ve O da Vâcibü'l-Vücûd olan Cenâb-ı Hak'tır. Kâinattaki bütün kesret (çokluk), dağlar, denizler, felekler ve insanlar; Hakk'ın esmâ ve sıfatlarının aynalardaki gölgeleri ve tecellîleridir.
Gölge kendi başına var değildir; fakat gölgeyi gösteren asıl da gölgenin aynısı değildir. Şa'rânî, 'Hakk mahlûk değildir, mahlûk da Hakk değildir' temel kaidesiyle panteizm ve hulûl sapmalarını kökten reddeder.
Fasıl IV: İnsân-ı Kâmil: Kâinatın Kalbi ve İlâhî Hilâfet
Kibrîtü'l-Ahmer'in merkezî fasıllarından biri İnsân-ı Kâmil hakikatidir. Kâinat büyük bir insan (el-İnsânü'l-Kebîr), insan ise küçük bir kâinattır (el-Âlemü's-Sagîr). Cenâb-ı Hak bütün esmâsını kemâliyle insanda cem etmiştir.
İnsân-ı Kâmil mevcudatın rûhudur; o yeryüzünde bulunduğu müddetçe kâinat nizamı ayakta kalır. İnsân-ı Kâmil'in hakiki ve mutlak timsali ise Hazret-i Muhammed Mustafâ'dır (s.a.v.).
Fasıl V: Gayb Mertebeleri: Hazarât-ı Hams (Beş İlâhî Hazret)
İmam Şa'rânî, İbnü'l-Arabî'nin varlık mertebelerini beş ana hazrette özetler:
- Hazarât-ı Zât (Lâhût): Gayb-ı Mutlak ve Ahadiyyet mertebesi; idraklerin aciz kaldığı sır.
- Hazarât-ı Sıfât ve Esmâ (Ceberût): Vâhidiyyet ve küllî mânâlar âlemi.
- Hazarât-ı Ervâh (Melekût): Soyut nûrânî cevherler ve melekler âlemi.
- Hazarât-ı Misâl (Âlem-i Berzah): Rüyaların, tecessüm eden mânâların ve suretlerin âlemi.
- Hazarât-ı Şehâdet (Mülk/Nâsût): Beş duyu ile algılanan fiziksel ve kesif kâinat.
Fasıl VI: Velâyet Mertebeleri, Ricalü'l-Gayb ve Aktâb Dairesi
Eser, melekût nizamını idare eden rûhânî ricâl ordularını tanıtır: Kutup, İki İmam, Dört Evtâd (Arzın dört direği), Yedi Büdelâ, Kırk Nücebâ ve Üçyüz Nukabâ. Bu velîler ordusu, Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) bâtınî hilâfetini temsil ederek yeryüzündeki manevî dengenin bekçileridir.
Her bir velî, geçmiş bir peygamberin meşrebi ve kalbi üzere yürür (Mûsevî meşrep, Îsevî meşrep, İbrâhîmî meşrep vb.).
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Şeriat ile Hakikatin Kusursuz İttihadı
İmam Şa'rânî'nin el-Kibrîtü'l-Ahmer ile verdiği nihai mesaj şudur: 'Şeriatın zâhirine uymayan her hakikat bâtıldır ve zındıklıktır.' En yüksek keşif ve vecd hali dahi bir farzı terk etmeye veya bir sünneti hafife almaya cevaz veremez.
Sihravemen Şa'rânî Külliyatı; bu muazzam eseri ehl-i irfanın kalbine nûrânî bir rehber olarak takdim eder.
Fasıl I: el-Kibrîtü'l-Ahmer'in Telif Hikmeti ve Şa'rânî'nin Misyonu
Kutbü'l-Aktâb İmam Abdülvehhâb b. Ahmed eş-Şa'rânî (898-973 / 1493-1565), Mısır'ın büyük fıkıh, hadis ve tasavvuf allâmesidir. Şeyh-i Ekber Muhyiddin İbnü'l-Arabî'nin (k.s.) eserleri asırlar boyunca zâhir âlimleri tarafından yanlış anlaşılmış ve tahrifata uğratılmıştı. İmam Şa'rânî, Şeyh-i Ekber'in 560 bablık devasa şaheseri el-Fütûhâtü'l-Mekkiyye'yi bizzat İbnü'l-Arabî'nin kendi el yazısıyla yazdığı Konya nüshasıyla karşılaştırarak okumuş ve bu muazzam okyanusun en saf incilerini el-Kibrîtü'l-Ahmer fî Beyâni Ulûmi'ş-Şeyhi'l-Ekber adlı eserinde cem etmiştir.
'Kibrît-i Ahmer' (Kırmızı Kükürt); simya ilminde bakırı saf altına dönüştüren en nâdir iksirdir. İmam Şa'rânî, bu eserin hakikat talibinin kalbini hamlıktan saf marifet altınına dönüştürecek mânevî bir iksir olduğunu beyan eder.
Fasıl II: Fütûhât Metinlerindeki Tahrifatların Tespiti ve Tezkiyesi
İmam Şa'rânî bu eserde çok hayatî bir tarihî keşfi kaydeder: Şeyh-i Ekber'in vefatından sonra bazı gāfil veya mülhid fırkalar, onun kitaplarına İslâm akîdesine aykırı, hulûl ve ittihâd çağrıştıran bâtıl ibareler sokmuşlardır. Şa'rânî, Konya'daki müellif hattı orijinal nüshayı tetkik ettiğinde, insanların İbnü'l-Arabî'ye nispet ederek tekfir ettiği pek çok cümlenin aslında o nüshada hiç bulunmadığını delilleriyle ispatlamıştır.
Böylece el-Kibrîtü'l-Ahmer, Ekberî irfânı her türlü yabancı sızıntıdan, iftira ve tahrifattan arındıran en güvenilir ehl-i sünnet süzgeci olmuştur.
Fasıl III: Vahdet-i Vücûd: Varlığın Birliği ve Kesret Aynası
Eserde Vahdet-i Vücûd akîdesi en berrak ve şer'î ölçülerle izah edilir: Varlık (vücûd) zâtı itibariyle birdir ve O da Vâcibü'l-Vücûd olan Cenâb-ı Hak'tır. Kâinattaki bütün kesret (çokluk), dağlar, denizler, felekler ve insanlar; Hakk'ın esmâ ve sıfatlarının aynalardaki gölgeleri ve tecellîleridir.
Gölge kendi başına var değildir; fakat gölgeyi gösteren asıl da gölgenin aynısı değildir. Şa'rânî, 'Hakk mahlûk değildir, mahlûk da Hakk değildir' temel kaidesiyle panteizm ve hulûl sapmalarını kökten reddeder.
Fasıl IV: İnsân-ı Kâmil: Kâinatın Kalbi ve İlâhî Hilâfet
Kibrîtü'l-Ahmer'in merkezî fasıllarından biri İnsân-ı Kâmil hakikatidir. Kâinat büyük bir insan (el-İnsânü'l-Kebîr), insan ise küçük bir kâinattır (el-Âlemü's-Sagîr). Cenâb-ı Hak bütün esmâsını kemâliyle insanda cem etmiştir.
İnsân-ı Kâmil mevcudatın rûhudur; o yeryüzünde bulunduğu müddetçe kâinat nizamı ayakta kalır. İnsân-ı Kâmil'in hakiki ve mutlak timsali ise Hazret-i Muhammed Mustafâ'dır (s.a.v.).
Fasıl V: Gayb Mertebeleri: Hazarât-ı Hams (Beş İlâhî Hazret)
İmam Şa'rânî, İbnü'l-Arabî'nin varlık mertebelerini beş ana hazrette özetler:
- Hazarât-ı Zât (Lâhût): Gayb-ı Mutlak ve Ahadiyyet mertebesi; idraklerin aciz kaldığı sır.
- Hazarât-ı Sıfât ve Esmâ (Ceberût): Vâhidiyyet ve küllî mânâlar âlemi.
- Hazarât-ı Ervâh (Melekût): Soyut nûrânî cevherler ve melekler âlemi.
- Hazarât-ı Misâl (Âlem-i Berzah): Rüyaların, tecessüm eden mânâların ve suretlerin âlemi.
- Hazarât-ı Şehâdet (Mülk/Nâsût): Beş duyu ile algılanan fiziksel ve kesif kâinat.
Fasıl VI: Velâyet Mertebeleri, Ricalü'l-Gayb ve Aktâb Dairesi
Eser, melekût nizamını idare eden rûhânî ricâl ordularını tanıtır: Kutup, İki İmam, Dört Evtâd (Arzın dört direği), Yedi Büdelâ, Kırk Nücebâ ve Üçyüz Nukabâ. Bu velîler ordusu, Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) bâtınî hilâfetini temsil ederek yeryüzündeki manevî dengenin bekçileridir.
Her bir velî, geçmiş bir peygamberin meşrebi ve kalbi üzere yürür (Mûsevî meşrep, Îsevî meşrep, İbrâhîmî meşrep vb.).
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Şeriat ile Hakikatin Kusursuz İttihadı
İmam Şa'rânî'nin el-Kibrîtü'l-Ahmer ile verdiği nihai mesaj şudur: 'Şeriatın zâhirine uymayan her hakikat bâtıldır ve zındıklıktır.' En yüksek keşif ve vecd hali dahi bir farzı terk etmeye veya bir sünneti hafife almaya cevaz veremez.
Sihravemen Şa'rânî Külliyatı; bu muazzam eseri ehl-i irfanın kalbine nûrânî bir rehber olarak takdim eder.