Cimâ'u'l-İlm ve Sünnetin Hücciyeti: Ehl-i Kelâm ve Hadis İnkârcılarına Reddiye
Fasıl I: Cimâ'u'l-İlm'in Telif Sebebi: Hicrî 2. Asrın Sünnet Tartışmaları
İmam Şâfiî'nin el-Ümm külliyatı içinde yer alan Cimâ'u'l-İlm adlı müstakil risalesi; sünnetin dindeki bağlayıcı otoritesini (hücciyetini) tartışmaya açan fırkalara karşı yazılmış en erken ve en sarsılmaz reddiyedir. Şâfiî devrinde 'Biz sadece Kur'an'a uyarız, hadisleri kabul etmeyiz' diyen proto-inkârcılar ile haber-i vâhidi kabul etmeyen kelâmcılara karşı ilâhî hüccetleri dikmiştir.
Fasıl II: Sünneti Toptan İnkâr Edenlere Karşı 'Hikmet' Âyetlerinin Tefsiri
Kur'an-ı Kerîm'de defalarca geçen 'Kitab'ı ve Hikmet'i öğretti' (el-Bakara 2/129, 151; Âl-i İmrân 3/164) âyetlerini Şâfiî şöyle şerheder: 'Buradaki Kitap Allah'ın kelâmıdır; Hikmet ise ittifakla Resûlullah'ın sünnetidir. Allah Teâlâ Kendi Kitabı'nın yanına Peygamberi'nin sünnetini koymuş ve ikisine birden itaati farz kılmıştır.'
Fasıl III: 'Peygamber Size Ne Verdiyse Onu Alın' Emrinin Teşrî' Gücü
Haşr sûresi 7. âyetin ('Peygamber size ne verdiyse onu alın, neden nehyettiyse ondan sakının') ve Nisâ sûresi 80. âyetin ('Kim Resûl'e itaat ederse Allah'a itaat etmiş olur') tefsiri. Sünnete itaat etmeyen kimsenin Kur'an'a itaat iddiası bâtıl bir yalandır.
Fasıl IV: Mütevatir ve Âhâd Haberlerin Hücciyetindeki İcmâın Savunulması
Peygamber Efendimiz'in ashâbını tek tek İslâm beldelerine vali ve elçi olarak göndermesi (Muâz b. Cebel'in Yemen'e gönderilmesi). Sahâbenin tek bir kişinin getirdiği nebevî emre harfiyen boyun eğmesi, haber-i vâhidin dindeki bağlayıcılığının amelî ispatıdır.
Fasıl V: Sünnetsiz Kur'an Anlayışının İslâm'ı İmhâ Edeceği Uyarısı
Şâfiî'nin keskin suali: 'Kur'an'da namazın beş vakit olduğu, rekat sayıları, rükû ve secde şekli, zekâtın nisap miktarları yazılı mıdır? Hayır! Bunların tamamı sünnet ile açıklanmıştır. Sünneti terk eden kimse namaz dahi kılamaz, zekât dahi veremez!'
Fasıl VI: Sünnetin Kur'an'ı Açıklayıcı ve Hüküm Koyucu Yetkisi
Sünnet; Kur'an'ın mücmelini tefsir eder, mutlakını takyid eder ve Kur'an'da hükmü bulunmayan meselelerde (mesela denizin hayvanlarının helâlliği, yırtıcı hayvanların haramlığı gibi) müstakil hüküm koyar.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Resûlullah'a (s.a.v.) İttibânın İman Şartı Oluşu
Cimâ'u'l-İlm; sünnet düşmanlarının bütün dayanaklarını yerle bir eden muazzam bir burhan kalesidir. Şâfiî bu risaleyle; ümmetin kıyamete kadar sünnet-i seniyyenin gölgesinde selâmetle yürümesini temin etmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede İmam Şâfiî'nin hangi temel eserleri ve metodolojisi esas alınmıştır?
er-Risâle, el-Ümm, Dîvân-ı Şâfiî, İhtilâfü'l-Hadîs, Cimâ'u'l-İlm ve Ahkâmü'l-Kur'ân şaheserleri esas alınmıştır.
İmam Şâfiî'nin İslâm ilimler tarihindeki en büyük kurucu inkılâbı nedir?
İslâm tarihinde fıkıh usûlü ilmini ilk kez er-Risâle ile sistemleştirmesi ve Kur'an ile Sünnet'in teşrî' bütünlüğünü tesis etmesidir.
İmam Şâfiî'nin Dîvân'ında ve hayatında zühd ile fıkıh dengesi nasıl kurulmuştur?
Fıkhî ictihadı zâhirin adalet terazisi, Dîvân'ındaki hikmet ve teheccüd ibadetini ise kalbin bâtınî nûru kılarak ilim ile takvâyı mezcetmiştir.