Kitâbü'l-Meşâ'ir: Varlığın İdrak Durakları ve Sezgisel Hakikat

Fasıl I: Meşâ'ir'in Doğuşu ve 'Meş'ar' Kavramının Sırrı

Molla Sadrâ'nın felsefî sisteminin en derli toplu ve yoğun risâlesi olan *Kitâbü'l-Meşâ'ir* (İdrak Durakları Kitabı); Hac ibadetindeki 'Meş'ar-i Harâm' remzinden ilham alır. Meş'ar; hissedilen, şuuruna varılan ve hakikatin idrak edildiği kudsî makam demektir.

Eser on ana Meş'ar halinde varlığın ve tevhîdin bütün temel düğümlerini çözer; Fransız oryantalist Henry Corbin tarafından Batı dillerine çevrilerek İslâm felsefesinin şaheseri olarak tanıtılmıştır.

Fasıl II: Birinci Meş'ar: Varlığın Kavramsal ve Hakiki Ayrımı

İlk Meş'ar zihindeki 'varlık mefhûmu' ile dış dünyadaki 'varlık hakikati' arasındaki kat'î farkı ortaya koyar.

Kavram soyuttur, zihindedir; hakikat ise dışarıda parıldayan nûrdur. Zihindeki kavramla yetinen filozof kuru bir akılcıdır; hakikati kalbinde tadan ise hakiki ariftir.

Fasıl III: İkinci ve Üçüncü Meş'ar: Varlığın Basitliği ve Zâtîliği

İkinci ve üçüncü duraklar varlığın 'Basîtü'l-Hakîka' (Bileşensiz Saf Varlık) olduğunu ispatlar. Varlık cins ve fasıldan mürekkep değildir; parçaları, hudutları ve maddî sınırları yoktur.

'Basîtü'l-hakîka küllü'l-eşyâ' kuralı gereğince; mutlak basit olan varlık, noksanlıklardan münezzeh olarak bütün varlık kemâlâtını kendi zâtında cem eder.

Fasıl IV: Dördüncü ve Beşinci Meş'ar: Varlığın Sebebi ve İlliyet Sırrı

Dördüncü ve beşinci Meş'ar illiyet (sebep-sonuç) kanununun derin sırrını aydınlatır. İlliyet iki ayrı varlığın birbirini itip çekmesi değil; illetin ma'lûlünde tecellî etmesidir.

Sonuç sebeple vardır; mahlûk Hâlık'ın bir bağıntısıdır (Fakr-ı Vücûdî). Mahlûkāt kendi başına bağımsız bir varlığa sahip değildir.

Fasıl V: Altıncı ve Yedinci Meş'ar: Mümkin ve Vâcip Varlık Dengesi

Mümkin mevcûdatın var olmak için daima Vâcip olan Cenâb-ı Hakk'a muhtaç olduğu ve O'nun feyzi kesildiği anda yokluk karanlığına yuvarlanacağı beyan edilir.

Varlık tek bir güneş gibidir; mümkünler ise o güneşin önündeki zerreciklerdir.

Fasıl VI: Sekizinci ve Dokuzuncu Meş'ar: İlim, Kudret ve Hayat Sıfatları

Allah Teâlâ'nın sıfatlarının Zât'ının aynı olduğu; ilminin eşyanın yaratılışından önce de sonra da kâmil bulunduğu ve her zerrenin ilâhî huzurda hazır olduğu (Huzûrî İlim) açıklanır.

Fasıl VII: Onuncu Meş'ar ve İrfânî Hülâsa: Varlığın Tecellîgâhı Kalp

Son Meş'ar, varlığın bütün sırlarının nihayetinde mü'minin kalbinde temerküz ettiğini ilan eder. Kalp Arş'tan geniştir; zira Arş'ı var eden Nûr doğrudan kalbe tecelli eder.

Sihravemen Meşâ'ir Külliyatı; hakikat yolcusuna ontolojik idrakin en berrak zirvesini sunar.