Hâletü Ehli'l-Hakîka maallâh: Hakikat Ehlinin Mânevî Hâlleri

Fasıl I: Hakikat Ehli Kimdir? Lisan Değil Hâl Sahipleri

Seyyid Ahmed er-Rifâî'nin tasavvuf psikolojisini ve kalp hallerini en ince ayrıntısına kadar tahlil ettiği eseri Hâletü Ehli'l-Hakîka maallâh (Hakikat Ehlinin Allah ile Olan Hâlleri); lafazanlıkla velîlik taslayanlara karşı kalbî amellerin mîzânını koyar.

Hakikat ehli, dilleriyle süslü laflar edenler değil; her nefes alışverişinde kalpleri Hakk'ın huzurunda tir tir titreyen, kâinatı temaşa ederken Hâlık'ı müşahede eden sâdık âşıklardır.

Fasıl II: Nefsin 7 Mertebesi ve Rifâî Usûlü Tezkiyesi

Rifâî sülûkunda nefis mertebeleri yedi basamakta kat edilir:

• Nefs-i Emmâre: Kötülüğü emreden, şehvet ve gazabın esiri olan nefis. İlacı: Kesintisiz Kelime-i Tevhid zikri ve riyâzet.
• Nefs-i Levvâme: Günah işledikten sonra kendini kınayan ve pişman olan nefis. İlacı: İsm-i 'Allah' zikri ve tefekkür-i mevt.
• Nefs-i Mülhime: Hayır ve şer ilhamlarını ayırt eden nefis. İlacı: İsm-i 'Hû' zikri.
• Nefs-i Mutmainne: Şüphelerden arınmış, huzura ermiş nefis. İlacı: İsm-i 'Hak' zikri.
• Nefs-i Râziye: Başına gelen her kader tecellîsinden razı olan nefis. İlacı: İsm-i 'Hayy' zikri.
• Nefs-i Merdiyye: Allah'ın kendisinden razı olduğu kâmil nefis. İlacı: İsm-i 'Kayyûm' zikri.
• Nefs-i Kâmile (Sâfiye): Bütün mâsivâdan sıyrılmış, sırf nûr kesilmiş nefis. İlacı: İsm-i 'Kahhâr' zikri.

Fasıl III: Vecd, İstiğrak ve Sahv Dengesi

Eserde zikir esnasında kalbe hücum eden ilâhî feyizlerin etkisiyle meydana gelen cezbeler (vecd ve istiğrak) incelenir. İmam Rifâî, vecd halini meşru görür ancak sarhoşlukta (sekr) takılıp kalmayı nakıslık sayar.

Kâmil velî, sekr halinden geçip 'Sahv' (uyanıklık) makamına dönen ve halkın içinde tıpkı bir peygamber vârisi gibi şeriatı tatbik eden kimsedir.

Fasıl IV: Murakabe-i İlâhiyye: Her An Gözetlendiğini Bilmek

'İhsan makamı; Allah'ı görüyormuşçasına O'na kulluk etmendir. Zira sen O'nu görmesen de O seni görmektedir.' Hadis-i şerifi Rifâî murakabesinin ruhudur.

Sâlik, kalbini bir saniye bile gaflete düşürmeden, Yüce Yaratıcı'nın nazargâhı olan sadrını kötü düşüncelerden (havâtır) korumakla mükelleftir.

Fasıl V: Fenâ ve Bekâ Sırrı: Nefisten Fânî, Hakk ile Bâkî

Fenâfillâh, insanın kendi cüz'î iradesini, arzusunu ve benliğini ilâhî iradede eritmesidir. Bu makamda kul kendi varlığından geçer.

Ardından gelen Bekâbillâh makamında ise kul, Allah'ın ahlâkıyla ahlâklanmış olarak yeniden yeryüzüne döner; adımları nûr, bakışı hikmet, nefesi şifâ olur.

Fasıl VI: Belâlara Sabır ve Kazâya Rızâ İmtihanı

Hakikat ehlinin en büyük alâmeti, belâ sağanağı altında iken dahi şikayeti terk edip lezzet alabilmesidir. Zira arif bilir ki mihnet, sevgiliden gelen kudsî bir mektuptur.

Altının saflığı ateşte imtihan edildiği gibi, velînin kemâlâtı da hastalık, fakirlik, iftira ve çile potasında parıldar.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Sıdk Makamı ve Hüsn-i Hâtime

Hâletü Ehli'l-Hakîka nihayetinde müridi sıdk (sadakat) makamına ulaştırır. Sıdk ehli, dünyada iken cennet sekînetini tadan ve son nefeste meleklerin 'Ey mutmainne nefis, dön Rabbine!' hitabına mazhar olan bahtiyarlardır.

Sihravemen bu eserle, sâliklere mânevî hallerin en sağlam haritasını sunmaktadır.