el-Mecmû' Şerhu'l-Mühezzeb: Fıkıh ve Zühd Birliği, İhtilâf Âdâbı ve Fetvâ Metodolojisi

İmâm Şîrâzî'nin el-Mühezzeb'i üzerine Nevevî tarafından yazılmaya başlanan el-Mecmû', İslâm fıkhının en kapsamlı, en derin ve en sistematik ansiklopedisidir. Nevevî bu eserde Şâfiî fıkhını zirveye taşırken, diğer mezheplerin delillerini de emsalsiz bir tarafsızlıkla tahkik etmiştir.

Eserin başındaki muazzam mukaddime, fetvâ verme ve fetvâ sorma edebini tayin eder. Nevevî'ye göre fetvâ vermek, Allah adına kullara hüküm bildirmek demektir ve çok ağır bir mesuliyettir. İlimsiz, hevasına göre veya menfaat karşılığı fetvâ veren helak olur. Takvâ ve ihtiyat müftünün süsüdür.

Nevevî, mezhep taassubundan tamamen uzaktır. Bir meselede kendi mezhebinin görüşü zayıf bir hadise dayanıyor, diğer mezhebin görüşü ise sahih bir hadisle sabit oluyorsa, Nevevî açık yüreklilikle sahih hadisin gereğini savunur: 'Hadis sahih olunca o benim mezhebimdir' ilkesini bizzat yaşatır.

Taharet, namaz, oruç ve zekât bablarında ve rükünlerinde zâhirî şekil şartlarının yanında ibadetin bâtınî gayelerini daima göz önünde bulundurur. Abdest azalarının yıkanmasından kalbin mânevî kirlerden arınmasına uzanan hikmetler zincirini fıkıhla harmanlar.

Alışveriş, faiz yasakları, şirketler ve emanet hukukunda Nevevî, piyasa ahlâkını ve hakkaniyeti titizlikle korur. Hile, aldatma, karaborsacılık ve haksız kazanç yollarını Nebevî emirlerle mahkum eder; adil bir iktisadî nizamın fıkhî çerçevesini çizer.

Müctehid imamların füruattaki ihtilaflarını ümmet için bir tevsîa (genişlik) ve rahmet olarak değerlendirir. Hiçbir imama saygısızlık edilmesine müsaade etmez; her birinin niyetinin Hakk'ın rızasına ulaşmak olduğunu hürmetle tescil eder.

el-Mecmû', fıkhın kuru bir kurallar manzumesi değil, insanı Allah'a ulaştıran şer'î ibadet yolu olduğunu ispatlar. Nevevî'nin zühdü ve geceleri uykusuz kalarak bu satırları yazması, esere asırlar boyu silinmeyen kudsî bir bereket aşılamıştır.