el-Erbâûn en-Neveviyye: Kırk Hadis Şerhi, Dinin Dört Temel Direği ve Hikmet-i Teşrî

İslâm tarihinde kırk hadis derleme geleneği Nebevî müjdeye mazhar olmak için asırlarca sürdürülmüştür. İmâm en-Nevevî'nin Erbâûn'u ise diğerlerinden farklı olarak, dinin bütün hüküm ve ahlâkını kuşatan 'küllî kaideler' niteliğindeki en sahih 42 hadis-i şerifi seçmesiyle zirveye oturmuştur.

Erbâûn'un ikinci hadisi olan Cibrîl hadisi, dinin tarifidir. Zâhirî ameller İslâm'ı, kalbî tasdik ve itikat İman'ı, dâimî murakabe ve ihlas ise İhsân'ı teşkil eder. Nevevî bu hadisin şerhinde fıkıh, kelâm ve tasavvufun tek bir Nebevî gövdede nasıl birleştiğini muazzam bir vukufla izah eder.

'Helâl bellidir, haram da bellidir; ikisi arasında insanların çoğunun bilmediği şüpheli şeyler vardır...' Hadis-i şerifi, takvânın ve kalbî sıhhatin temelidir. Nevevî, şüpheli şeylerden kaçınanın dinini ve ırzını koruduğunu, kalpteki bir et parçasının (yüreğin) düzelmesiyle bütün bedenin düzeleceğini ihtar eder.

'Kişinin kendisini ilgilendirmeyen lüzumsuz şeyleri (mâlâyânî) terk etmesi, müslümanlığının güzelliğindendir.' Bu hadis, müminin vaktini, fikrini ve kalbini boş işlerden, dedikodudan ve fuzuli meşgalelerden koruyan en büyük ahlâkî mîzandır.

'İslâm'da ne bizzat zarar vermek vardır, ne de zarara zararla karşılık vermek.' Bu Nebevî ferman, İslâm fıkhının beş küllî kaidesinden biri olan 'ez-Zararu yüzâl' (Zarar izale olunur) prensibinin kaynağıdır. Adalet ve maslahat bu kudsî temele dayanır.

'Bana nasihat et' diyen sahâbîye Efendimiz'in (s.a.v.) defalarca 'Öfkelenme!' buyurması; 'Kim Allah'a ve ahiret gününe inanıyorsa ya hayır söylesin ya da sussun' fermanı, nefis tezkiyesinin amelî reçeteleridir.

el-Erbâûn en-Neveviyye, her Müslümanın ezberlemesi, manasını kavraması ve hayatına tatbik etmesi gereken kudsî bir düstur meclisidir. Bu kırk hadisi kavrayan kimse, dinin ruhunu kavramış ve selamet yoluna girmiş olur.