Fasıl I: Seyyidü'l-Âyât ve Arş-ı Âzam Kürsüsü: Âyetü'l-Kürsî'nin Kozmik Ontolojisi

Fasıl I: Maksad-ı Aksâ'nın Anlamı ve Vuslatın Gayesi

Azîzüddîn Nesefî'nin en çok okunan ve tercüme edilen tasavvufî şaheseri olan *Maksad-ı Aksâ* (En Uzak ve Yüce Gaye); insanın yaratılışındaki nihai hedefi, yani Cenâb-ı Hakk'a vuslatı konu edinir.

Nesefî'ye göre her yolcunun bir menzili, her amelin bir gayesi vardır; sâlikin nihai gayesi ise geçici dünya lezzetleri veya cennet nimetleri değil, bizzat Cemâlullâh'ı müşâhede etmek ve Zât-ı Zülcelâl'de fenâ bulmaktır.

Fasıl II: Şeriat, Tarikat ve Hakikat Bütünlüğü

Nesefî yolun üç temel rüknünü bir ceviz istiaresiyle açıklar:

  • Şeriat: Cevizin dışındaki sert yeşil kabuktur. Kabuk olmadan meyve olgunlaşamaz; şeriatsız tarikat sapıklıktır.
  • Tarikat: Cevizin içindeki sert tahta kabuktur; nefsi terbiye eden ve koruyan çileli seyr-i sülûk yoludur.
  • Hakikat: Cevizin özü, yağlı ve lezzetli çekirdeğidir; kalbe doğan ledünnî marifet nûrudur.

Fasıl III: Ruhun Menşei ve Gurbet Hali

Ruh bu dünyaya gelmeden önce melekût âleminde kudsî bir cevher idi. Maddî beden elbisesini giyince bu kesif dünyada gurbete düştü ve aslî vatanını unuttu.

Seyr-i sülûk; ruhun bu gurbetten kurtulup yeniden bezm-i elestteki vatan-ı aslîsine dönme seferidir.

Fasıl IV: Nefis Tezkiyesinin Dört Basamağı

Nefis basamakları: Emmâre (kötülüğü emreden), Levvâme (kendini kınayan), Mülhime (ilham alan) ve Mutmainne (huzura eren).

Nesefî her bir basamakta sâlikin aşması gereken tuzakları, şeytânî fısıltıları ve melekûtî tecellîleri tek tek reçetelendirir.

Fasıl V: Zikr-i Kalbî ve Teveccüh Âdâbı

Maksad-ı Aksâ'da zikrin mahiyeti incelenir: Lisanın zikri avâm içindir; kalbin zikri havâs içindir; sırrın zikri ise ehassu'l-havâs içindir.

Zikir esnasında kalbin tek bir noktaya (Hakk'a) kilitlenmesi, mâsivânın tamamen hatırdan çıkarılması şarttır.

Fasıl VI: Ölmeden Önce Ölmek (Mevt-i İhtiyârî)

'Mûtû kable en temûtû' (Ölmeden önce ölünüz) Nebevî fermânı; biyolojik ölümden önce şehvetleri, benliği, kibri ve nefsânî arzuları öldürmektir.

Benliğini öldüren kimse, Cenâb-ı Hakk'ın ebedî hayatı olan 'Hayy' isminde bâkî olur.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Vuslatın Şahidi Olmak

Maksad-ı Aksâ; insanı kuru felsefî münakaşalardan kurtarıp hakiki kulluk ve marifet zirvesine taşıyan ebedî bir irşad rehberidir.

Sihravemen Külliyatı; hakikat sevdalılarına bu yüce gayenin kapılarını aralamaktadır.