İrfânî Şathiyyât ve Limni Sürgünü: İptilâ Sırrı ve Çile Mektebi

Fasıl I: Çileyle Yoğrulmuş Bir Kutub: Niyâzî-i Mısrî'nin Hayatı

Malatya Soğanlı köyünden Mısır Ezher kürsülerine, Elmalı dergâhından Bursa Ulu Camii'ne ve oradan Limni Adası'nın zindanlarına uzanan bir destandır Niyâzî-i Mısrî'nin hayatı.

O, Hak bildiğini padişahların sarayında bile haykırmaktan çekinmeyen, haksızlığa ve zulme boyun eğmeyen celâdetli bir mürşid-i kâmildi.

Fasıl II: Şathiyyât Nedir? Vecd Anında Söylenen Esrarlı Sözler

Tasavvufta 'Şathiyye'; arifin ilâhî vecd ve sekr (mânevî sarhoşluk) anında, aklın ve zâhirî kelimelerin dar kalıplarına sığmayan melekûtî hakikatleri haykırmasıdır (Hallâc-ı Mansûr'un 'Ene'l-Hak' demesi gibi).

Mısrî'nin bazı şiirlerinde ve risâlelerinde geçen şathiyyeler; zâhir ulemâsı tarafından anlaşılamamış ve onun küfürle itham edilmesine yol açmıştır.

Fasıl III: Kadızâdeliler Taassubu ve Mısrî'nin Mücadelesi

17. yüzyıl Osmanlısında tekkelere, zikre, tasavvufa ve mûsikîye düşman olan mutaassıp 'Kadızâdeliler' fırkası ile Mısrî hazretleri arasında kıyasıya bir fikrî mücadele yaşandı.

Mısrî, İslâm'ın kuru bir şekilcilik ve taassuptan ibaret olmadığını; kalbî aşk ve irfan olmadan dinin içinin boşalacağını cesaretle savundu.

Fasıl IV: Birinci ve İkinci Limni Sürgünleri (1677 ve 1692)

Mısrî hazretleri önce Rodos'a, ardından iki kez Yunanistan açıklarındaki Limni Adası'na sürgüne gönderildi. İkinci sürgününde yaşlı ve hasta haliyle adanın kalesinde ağır bir hücreye hapsedildi.

Ancak Hazret bu zindanı bir çilehâne ve cennet bahçesine dönüştürdü; ada halkı ve gardiyanlar bile onun mânevî tasarrufuna teslim oldular.

Fasıl V: 'Niyâzî'nin Gülü Hâr Oldu': İptilâ Sırrı

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) buyurmuştur: 'İnsanların en çok belaya uğrayanları peygamberler, sonra velîler, sonra derecelerine göre diğer mü'minlerdir.' Mısrî hazretleri bu çileleri sevgilinin hediyesi olarak gördü:

'Bize cefa eden dosttur / Bize vefa eden dosttur'

diyerek kendisine kötülük edenlere bile beddua etmedi, hepsini ilâhî cilvenin birer aleti bildi.

Fasıl VI: Limni Türbesi ve Ebedî İstirahatgâh

1694 yılında Limni Adası'nda Hakk'a vuslat eden Hazret-i Pîr, adada defnedildi. Türbesi asırlar boyunca bir ziyaretgâh ve şifâ ocağı oldu.

Osmanlı tebaası deniz seferine çıkan gemilerle Limni açıklarından geçerken Hazret'in rûhâniyetine Fâtihalar gönderirdi.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Çileden Doğan Ebedî Nûr

Niyâzî-i Mısrî'nin hayatı; hakikat yolunun güllük gülistanlık bir bahçe değil, ateşten bir nehir olduğunu öğretir. O ateşe giren İbrâhim misali yanmaz; nûr olup parıldar.

Sihravemen Mısrî Külliyatı; bu büyük kutbun çile ve zafer dolu mirasını hürmet ve tazimle yâd eder.