Dîvân-ı İlâhiyyât ve Bâtınî Şerhleri: Derman Arardım Derdime

Fasıl I: Dîvân-ı İlâhiyyât'ın Doğuşu ve İrfânî Zirvesi

Osmanlı tasavvuf ve edebiyat tarihinin en coşkulu, en derin ve en tesirli şaheserlerinden biri olan *Dîvân-ı Niyâzî-i Mısrî*; Kutbü'l-Ârifîn Şeyh Mehmed Niyâzî-i Mısrî (1618-1694) hazretlerinin ilâhî aşk ve vahdet tecellîleriyle yoğrulmuş kudsî nefesleridir.

Mısrî'nin şiirleri zâhirî bir edebiyat veya vezin kaygısıyla değil; doğrudan doğruya Arş'tan inen vahy-i ilhâmî ve melekûtî zevk ile söylenmiştir. Asırlardır tekkelerde, zikir halkalarında ve irfan meclislerinde dillerden düşmeyen bu ilâhiler, sâliklerin kalbini mâsivâdan arındıran bir kevser pınarıdır.

Fasıl II: 'Derman Arardım Derdime Derdim Bana Derman İmiş' Sırrı

Mısrî'nin en meşhur beyti olan:

'Derman arardım derdime derdim bana derman imiş / Bürhân arardım aslıma aslım bana bürhân imiş'

ifadesi, tasavvufun en yüksek tevhid makamını özetler. İnsanın dışarıda aradığı şifâ, dert zannettiği kendi nefsinin tezkiyesindedir. Kul, kendi fakrını ve aczini idrak ettiği an, o dert doğrudan ilâhî vuslatın dermanı haline gelir.

Fasıl III: 'Sağ u Solum Gözler İdim Dost Yüzünü Görsem Deyü' Şerhi

Mısrî arayışın dış dünyada değil, bizzat enfüste (özde) olduğunu beyan eder:

'Sağ u solum gözler idim dost yüzünü görsem deyü / Ben taşrada arar idim ol cân içinde cân imiş'

Kāf Sûresi 16. âyetinde buyrulan 'Biz insana şah damarından daha yakınız' hakikati; Mısrî'nin mısralarında ete kemiğe bürünür. Dost uzakta değildir; insan kalbinin en gizli sırrında tecellî etmektedir.

Fasıl IV: Aşkın Ateşi ve Fenâfillâh Mertebesi

Dîvân'da geçen her gazel, sâlikin nefs basamaklarını (Emmâre'den Safiye'ye) aşarak Fenâfillâh (Allah'ta yok olma) ve Bekâbillâh (Allah ile bâkî kalma) makamlarına ulaşmasını hedefler.

Mısrî'ye göre ilimsiz amel noksan, aşksız ibadet ise cansız bir cesettir. Hakiki ibadet, kulun kendi benliğinden soyunup sevgilinin varlığında erimesidir.

Fasıl V: Ehl-i Beyt Muhabbeti ve On İki İmam Neşvesi

Niyâzî-i Mısrî hazretlerinin dîvânında Hz. Ali, Hz. Fâtıma, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin (r.anhüm) muhabbeti en parlak yıldızlar gibi parıldar.

O, Ehl-i Sünnet omurgasından zerrece sapmaksızın Ehl-i Beyt'e candan bağlanmış; onların kudsî nûrunu nübüvvetin sönmez kandili olarak terennüm etmiştir.

Fasıl VI: Dîvân Şerhleri: Şeyh İsmail Hakkı Bursevî ve Şeyh Lutfî Efendi

Mısrî'nin remizlerle dolu şiirleri asırlar boyunca büyük arifler tarafından şerh edilmiştir. İsmail Hakkı Bursevî'nin ve Şeyh Lutfî Efendi'nin şerhleri; her mısranın arkasında yatan âyet, hadis ve seyr-i sülûk şifrelerini gün yüzüne çıkarmıştır.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Dîvân'ı Kalple Okumak

Niyâzî-i Mısrî Dîvânı sadece dille okunacak bir şiir mecmuası değil; kalple yaşanacak bir seyr-i sülûk haritasıdır. Bu nefesleri tefekkür eden kimsenin gönül gözü açılır ve mâsivâ perdeleri birer birer kalkar.

Sihravemen Mısrî Külliyatı; bu kudsî dîvânı en berrak irfânî tahlillerle taliplilerine takdim eder.