Nefis Edebi: Hevâ, Gazap ve Kibrin İlacı, Kalbî Faziletlerin İnşası

Mâverdî'ye göre insanın en büyük düşmanı iki kaşı arasındaki nefsidir. Nefis tabiatı gereği hazlara, şehvete ve kibre meyillidir. 'Hevâ' ise aklı devirip nefsi körleştiren bir uçurumdur. Cihatların en büyüğü nefse karşı verilendir.

Kibir; hakikati inkâr etmek ve insanları hor görmektir. Mâverdî, bir damla sudan yaratılan ve nihayetinde bir avuç toprak olacak insanın büyüklük taslamasının ahmaklık olduğunu ihtar eder; tevazuyu kulun tacı sayar.

Öfke şeytandan bir ateştir; aklı baştan alır ve insanı pişman olacağı zulümlere sevk eder. Hakiki pehlivan güreşte galip gelen değil, öfke anında nefsine hâkim olan kimsedir. Hilm ve sabır öfkenin suyudur.

Haset; başkasındaki nimetin yok olmasını istemektir ve ateşin odunu yediği gibi sâlih amelleri yer bitirir. Tedavisi; Cenâb-ı Hakk'ın taksimine rızâ göstermek ve mümin kardeşinin hayrına sevinmektir.

Hayâ imandandır. İffet; haramlardan, gayrimeşru şehvetlerden ve şüpheli lokmalardan azaları muhafaza etmektir. İffetli kulun kalbi ilahî nurların tecellîgâhı olur.

İman iki yarımdır: Yarısı musibetlere karşı sabır, yarısı ise nimetlere karşı şükürdür. Darlıkta sabreden ecir alır, varlıkta şükreden nimetini artırır.

Mâverdî'nin nefis terbiyesi anlayışı; kulu yapmacık riyâkârlıktan arındırıp hakiki bir iç barışa, takvâya ve marifetullâha eriştiren kudsî bir ruh terbiyesidir.