Marifetullâh ve Tevhid Hakikati: Kendini Bilen Rabbini Bilir

Fasıl I: İlimlerin Şahı: Marifetullâh

Erzurûmî hazretleri eserine boşuna *Mârifetnâme* (Marifet Kitabı) adını vermemiştir. Bütün kozmoloji, tıp, hendese ve ahlâk bilgileri tek bir gayeye hizmet eder: Cenâb-ı Hakk'ı Zâtı, sıfâtı ve esmâsıyla hakkıyla tanımak (Marifetullâh).

Allah'ı bilmeyen kimse bütün kâinatın sırrını bilse de câhildir; Allah'ı bilen arif ise hiçbir dünyalık bilmese de hakiki âlimdir.

Fasıl II: 'Men Arafe Nefsehû Fekad Arafe Rabbeh' Sırrı

Bu kudsî kelâmın Mârifetnâme'deki şerhi:

İnsan kendi nefsini aciz, muhtaç, fâni ve nâkıs bildiği ölçüde; Rabbinin kādir, zengin, bâkî ve kemâl sahibi olduğunu idrak eder. Zıtlar zıtlarıyla bilinir; kahrı gören lütfa sığınır, cehli anlayan ilme sarılır.

Fasıl III: Tevhidin Dört Mertebesi

Erzurûmî tevhidi dört basamakta açıklar:

1. Tevhîd-i Ef'âl: Kâinattaki bütün fiillerin ve hareketlerin tek failinin Allah olduğunu görmek (Lâ fâile illallâh).
2. Tevhîd-i Sıfât: Bütün hayatın, ilmin, iradenin ve kudretin Allah'a ait olduğunu idrak etmek (Lâ mevsûfe illallâh).
3. Tevhîd-i Esmâ: Bütün güzelliklerin O'nun güzel isimlerinin tecellîsi olduğunu müşahede etmek.
4. Tevhîd-i Zât: O'ndan başka hiçbir hakiki varlığın bulunmadığı vahdet deryasında yok olmak (Lâ mevcûde illallâh).

Fasıl IV: Vahdet-i Vücûd ve Vahdet-i Şühûd Mîzânı

İbrâhîm Hakkı, İbnü'l-Arabî'nin Vahdet-i Vücûd anlayışı ile İmâm-ı Rabbânî'nin Vahdet-i Şühûd anlayışını Ehl-i Sünnet omurgasında ustaca telif etmiştir.

Varlık tek bir ilâhî nûrun tecellîsidir; ancak Yaratıcı ile yaratılan asla birbirine karışmaz (Hulûl ve İttihad bâtıldır). Kul kuldur, Rab Rab'dir.

Fasıl V: Fenâfillâh ve Bekâbillâh Makamı

Sâlik kendi benliğini, gururunu ve nefsanî sıfatlarını Allah'ın sevgisinde yok ettiğinde 'Fenâfillâh' sırrına erer.

Ardından ilâhî ahlâk ile yeniden dirilip insanlara hizmet ve irşad için cemiyete döndüğünde ise 'Bekâbillâh' (Allah ile bâkî olma) zirvesine ulaşır.

Fasıl VI: Muhabbetullâh ve Şevk Deryası

İmanın en tatlı meyvesi Allah aşkıdır (Muhabbetullâh). Cenâb-ı Hakk'ı seven kul, O'nun yarattığı bütün mahlûkatı 'Yaratılanı severiz Yaratandan ötürü' şuuruyla bağrına basar.

Kalpte muhabbet galip gelince ibadetler külfet olmaktan çıkar, en büyük lezzet ve visâl haline gelir.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Cemâlullâhı Müşâhede Müjdesi

İnsanın yaratılışının ve cennetin en yüce gayesi, arşın ötesinde perdesiz olarak Cenâb-ı Hakk'ın mukaddes Cemâl'ini temaşa etmektir (Rü'yetullâh). Dünyada kalbini marifetle aydınlatanlar, ahirette o nûr ile nurlanacaklardır.

Sihravemen Marifetullâh Külliyatı; tevhid hakikatinin bu en saf pınarını arayışçılara sunar.