Ene'l-Hakk Sırrı: Vahdet-i Şühûd, Fenâfillâh ve Zâtî Tecellî Metafiziği

Fasıl I: 'Ene'l-Hakk' Nidasının Tarihî Yankısı ve Yanlış Anlaşılmalar

Tasavvuf tarihinin en çok tartışılan, en yanlış anlaşılan ve uğruna can verilen kelâmı; Hallâc-ı Mansûr'un Bağdat sokaklarında cezbe ve sekr halinde haykırdığı 'Ene'l-Hakk' (Ben Hakk'ım / Hak Ben'im) nidasıdır.

Zâhir ulemâsı ve fukahâ bu sözü, Hallâc'ın kendisini ilâh ilân ettiği veya Hristiyanlıktaki teslis gibi Allah'ın onun bedenine hulûl ettiği (hulûl ve ittihad) şeklinde yorumlayarak idama mahkûm etmiştir.

Oysa Hallâc, hulûl akîdesini bizzat reddetmiş ve eserlerinde 'İki şeyin birleşmesi ancak ikilik varken mümkündür; oysa Hak Teâlâ'nın yanında ikinci bir varlık yoktur ki O'na hulûl etsin!' diyerek mutlak tevhidi savunmuştur.

Fasıl II: Tûr Dağı ve Yanan Çalı Sırrı: 'İnnenî Enallâh'

Hallâc'ın 'Ene'l-Hakk' sözünü en mükemmel şekilde şerh eden Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî ve İbnü'l-Arabî hazretleri, Tâ-Hâ ve Kasas sûrelerindeki Hz. Mûsâ kıssasını misal getirirler:

Tûr dağındaki yeşil çalıdan 'Muhakkak ki Ben Allah'ım!' (İnnenî Enallâh) sesi yükselmişti. O sesi çıkaran çalının kendisi miydi, yoksa çalıda tecellî eden Cenâb-ı Hak mıydı? Elbette Hak Teâlâ idi!

Mevlânâ Mesnevî'de buyurur: 'Bir ağaçtan Enallâh sesi çıkması caiz oluyor da; arınmış, tertemiz bir velînin ağzından Ene'l-Hakk sadâsı çıkması neden şirk sayılsın?'

Fasıl III: Fenâfillâh: Benliğin İlâhî Nûrda Yanıp Kül Oluşu

Demir ateşe atıldığında kızarır, akkor haline gelir ve ateşin bütün vasıflarını (hararet, nûr, yakıcılık) kuşanır. O halde iken demir dile gelse: 'Ben ateşim!' dese yalan söylemiş olmaz; zira demirliğinden eser kalmamıştır.

İşte Hallâc da ilâhî aşk potasında öyle yanmış, öyle fenâ bulmuştur ki; ortada 'Mansûr' diye bir benlik kalmamış, onun lisanından konuşan bizzat Hak Teâlâ olmuştur.

Fasıl IV: Ene'l-Hakk Bir Kibir Değil, Mutlak Tevâzudur

Mevlânâ hazretleri harika bir teşhis koyar: 'İnsanların 'Ben kulum' demesi bazen iki varlık iddia etmektir: Biri ben, diğeri Allah. Oysa Hallâc 'Ene'l-Hakk' derken; 'Ben tamamen yokum, her şey O'dur, var olan yalnızca Hak'tır' diyerek benliğini sıfırlamıştır.'

Firavun 'Ene Rabbüküm' (Ben sizin rabbinizim) derken nefsini ve benliğini büyütmüştü; Hallâc ise nefsini tamamen yok ettiği için Hakk'ın mazharı olmuştu.

Fasıl V: Sekr ve Sahv Mertebeleri: Cüneyd ile Hallâc Arasındaki Fark

Bağdat mektebinin reisi Seyyidü't-Tâife Cüneyd-i Bağdâdî hazretleri ile müridi Hallâc arasındaki fark, 'Sekr' (mânevî sarhoşluk) ile 'Sahv' (mânevî ayıklık) makamıdır.

Hallâc sekr halinde sırrı ifşâ etmiş; Cüneyd ise sahv halinde kalarak sırrı şeriat hırkası altında gizlemiştir. Cüneyd Hallâc'a: 'Sen bir dâvâ açtın ki, onun kurbanı darağacında senin kanın olacaktır' buyurmuştur.

Fasıl VI: Şatahât Literatürü ve Ehl-i Sünnet Terazisi

İmâm Gazâlî *İhyâ* ve *el-Maksadü'l-Esnâ*'da, Abdülkâdir Geylânî *Fütûhu'l-Gayb*'da Hallâc'ı mâzur görmüş ve onun sözlerinin cezbe halinde söylenmiş 'Şatahât' kabilinden olduğunu, katlinin zâhir şeriatın nizamını korumak için fetvaya bağlansa da ind-i ilâhîde mazlum ve velî olduğunu teyit etmişlerdir.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Vahdet Denizi ve Damlanın Yok Oluşu

Okyanusa düşen yağmur damlası 'Ben denizim' derse hakikati söylemiş olur; zira artık damlalık sınırı kalmamıştır. Ene'l-Hakk; damlanın deryada kayboluşunun ebedî feryadıdır.

Sihravemen Hallâc Külliyatı; bu kudsî tevhid nidasını edep, irfan ve Ehl-i Sünnet mîzânıyla şerh eder.