Bağdat Sehpasında Şehâdet ve Rızâ: Dicle'ye Savrulan Küller ve Şehîd-i Aşk

Fasıl I: Hicrî 309: Bağdat'ta Mahkeme ve Siyasî Arka Plan

Hicrî 24 Zilkade 309 (M. 26 Mart 922) Salı günü; İslâm hilafetinin başkenti Bağdat, tarihinin en sarsıcı ve en hüzünlü şehâdetine sahne oldu.

Hallâc-ı Mansûr yaklaşık 9 yıl Bağdat zindanlarında tutuklu kaldıktan sonra; Abbâsî veziri Hâmid b. el-Abbâs'ın siyasî baskıları ve Kādî Ebû Ömer el-Hammâdî'nin verdiği idam fetvasıyla mahkûm edildi.

Dâvâ zâhirde dinî bir sapkınlık gibi gösterilse de; arka planda Karmatîler isyanının korkusu, saray içi entrikalar ve Hallâc'ın halk üzerindeki muazzam mânevî nüfuzundan duyulan dehşet yatıyordu.

Fasıl II: Darağacına Yürüyüş: Tebessüm ve İki Rek'at Aşk Namazı

Darağacına götürülürken Hallâc'ın yüzünde hiçbir korku veya keder emaresi yoktu; bilakis düğüne giden bir güvey gibi tebessüm ediyordu.

Darağacının dibinde iki rek'at namaz kılmak için izin istedi. Namazı kıldıktan sonra secdeye kapandı ve şöyle niyaz etti: 'Allah'ım! Bana bu işkenceyi yapanları bağışla; zira onlar bilmedikleri için böyle yapıyorlar. Şayet benim bildiğimi bilselerdi bunu yapmazlardı!'

Fasıl III: Taşlar ve Gül: Şiblî'nin İmtihanı

Cellatlar Hallâc'ı kırbaçladıktan sonra halk onu taşlamaya başladı. Her atılan taş karşısında Hallâc sükût ediyor ve gülümsüyordu.

O sırada dostu ve devrin büyük velîsi Ebû Bekir eş-Şiblî kalabalığın arasından geçti ve âdete uyarak bir kırmızı gül fırlattı. Gül göğsüne değdiği anda Hallâc derin bir iniltiyle feryat etti. Sebebini sorduklarında buyurdu ki: 'Onlar beni tanımıyorlar, mazurdurlar; ama Şiblî beni tanır ve hâlimi bilir. Dostun attığı bir gül, düşmanın attığı bin taştan daha çok yakar!'

Fasıl IV: Uzuvların Kesilmesi ve Kanla Alınan Abdest

Cellatlar önce ellerini, ardından ayaklarını kestiler. Hallâc kesik kollarından fışkıran kanı yüzüne ve kollarına sürdü. 'Ne yapıyorsun?' diye sorduklarında şu ebedî cevabı verdi:

'Kan kaybından yüzümün sarardığını görüp korkudan sarardı zannetmesinler diye yüzümü kanımla kızıllaştırdım! Ve aşk namazı için abdest aldım; zira aşk namazının abdesti ancak can kanıyla alınırsa sahih olur!'

Fasıl V: Boynun Vurulması, Bedenin Yakılması ve Küllerin Savrulması

Nihayet başı kesilerek şehid edildi. Ancak cellatların korkusu dinmedi; cesedi yakılarak külleri Dicle nehrine savruldu, kesik başı ise günlerce Bağdat köprüsünde teşhir edildi.

Tarihçiler nakleder ki; külleri Dicle'nin sularına döküldüğünde nehir taştı ve suyun yüzeyinde köpüklerle 'Ene'l-Hakk' yazısı belirdi. Hizmetkârı hırkasını suya atarak nehri teskin etti.

Fasıl VI: Şehâdetin Mânevî İ'câzı: Katillerin Akıbeti

Hallâc'ın katline fetva veren ve öncülük eden vezir Hâmid ve kadılar, çok kısa bir süre sonra korkunç azaplar içinde can verdiler; Abbâsî hilafeti ise bir daha asla toparlanamayacak bir çöküş sürecine girdi.

Hallâc ise bin yılı aşkın süredir bütün İslâm ve dünya edebiyatında ilâhî aşkın, fedakârlığın ve tavizsiz tevhîdin sembolü olarak yaşamaya devam etti.

Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Sehpada Açan Ebediyet Gülü

Hallâc sehpasında ölmedi; bilakis ölümün boğazını sıkarak ölümsüzlüğe erdi. Onun dökülen kanı, tasavvuf toprağına ekilmiş en nurlu tevhid tohumu oldu.

Sihravemen Şehâdet Külliyatı; Hallâc-ı Mansûr'un bu aziz hatırasını hürmet, haşyet ve irfânî bir şuurla yâd eder.