Mâlikî Mezhebinin Usûl Kaideleri ve Kaynakları: Deliller Hiyerarşisi
Fasıl I: Mâlikî Fıkıh Usûlünün Zenginliği: On Altı Temel Şer'î Delil
İslâm fıkıh ekolleri arasında delil yelpazesi en geniş, hayatın ihtiyaçlarına en duyarlı ve nassların ruhunu en kuşatıcı mezhep Mâlikî mezhebidir. Karâfî ve Şâtıbî gibi büyük usûlcülerin tespitine göre Mâlikî mezhebi hüküm istinbâtında on altı ana kaynağa başvurur. Bu zenginlik, mezhebin her asırda ve her coğrafyada adalet ve maslahatı tahakkuk ettirmesini sağlamıştır.
Fasıl II: Kitap ve Sünnet: Aslî Kaynaklar ve Nassların Te'vil Usûlü
Hükümlerin birinci kaynağı Kur'an-ı Kerîm'dir. Âyetlerin zâhiri, nassı, mefhûm-ı muhâlifi ve umûmu Mâlikî usûlünde titizlikle değerlendirilir. İkinci kaynak olan Sünnet-i Seniyye ise mütevatir, meşhur ve sahih haber-i vâhid mertebeleriyle şeriatın nass omurgasını kurar.
Fasıl III: İcmâ ve Medine Ameli: Ümmetin Ortak Vicdanı ve Yaşayan Sünnet
İcmâ; İslâm ümmetinin müctehidlerinin bir asırda şer'î bir hüküm üzerinde ittifak etmesidir. Mâlikîler genel icmâı hüccet kabul etmekle kalmaz; Medine ehlinin amelî icmâını tevatür derecesinde müstakil bir teşrî' kaynağı olarak işletir.
Fasıl IV: Kıyas ve İstihsân: Aklî İstinbâtın Nebevî Sınırları
Nasslarda hükmü bulunmayan yeni meseleleri ortak illet sebebiyle nassın hükmüne bağlamak olan Kıyas, Mâlikîlerin vazgeçilmez aracıdır. Ancak katı kıyasın adaletsizliğe veya zarara yol açtığı yerde İmam Mâlik İstihsân'a başvurur. İmam Mâlik istihsânı: 'İlmin onda dokuzu istihsândır' diyerek tarif etmiş ve onu 'özel bir maslahat veya zaruret sebebiyle kıyasın terk edilmesi' olarak tanımlamıştır.
Fasıl V: Örf ve Âdet: Nasslara Aykırı Olmayan Toplumsal Teamüllerin Meşruiyeti
Mâlikî mezhebinde toplumların örf ve teamülleri fıkhî hükümlerde büyük bir ağırlığa sahiptir. 'Âdet muhakkemdir' kaidesi gereğince; nassa zıt düşmeyen, haramı helâl kılmayan her türlü örf, akitlerin tefsirinde ve muâmelâtın tanziminde şer'î bir delil hüviyeti kazanır.
Fasıl VI: İstıshâb ve Şer'u Men Kablenâ (Önceki Şeriatlar)
Aksine bir delil bulunmadıkça mevcut durumun devam ettiğine hükmetmek olan İstıshâb (berâet-i zimmet asıldır kaidesi) ve Kur'an'da neshedilmediği bildirilen önceki peygamberlerin şeriat hükümleri de Mâlikî usûlünün meşru delilleri arasındadır.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Nakil ile Aklı, Adalet ile Hikmeti Tevhid Eden Mektep
Mâlikî usûlü; kuru bir lafızcılık ile sınırsız bir akılcılık arasına sıkışmayan, nebevî hikmeti toplumun kalbine taşıyan kâmil bir adalet terazisidir. İmam Mâlik bu kaideleriyle; İslâm hukukuna sarsılmaz bir metodoloji ve tükenmez bir canlılık bahşetmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede İmam Mâlik'in hangi temel eserleri ve metodolojisi esas alınmıştır?
el-Muvatta', el-Müdevvenetü'l-Kübrâ, Amel-i Ehl-i Medîne, Maslahat-ı Mürsele ve Sedd-i Zerâi' usûlleri esas alınmıştır.
İmam Mâlik'in İslâm fıkıh tarihindeki kurucu vasfı ve unvanı nedir?
'İmâmü Dâri'l-Hicre' (Hicret Yurdunun İmamı) olarak anılan İmam Mâlik, hadis ile fıkhı ilk cem eden ve yaşayan sünneti sistemleştiren büyük müctehiddir.
İmam Mâlik'in Resûlullah'a (s.a.v.) ve sünnete hürmet ahlâkı nasıldır?
Abdest alıp güzel koku sürünmeden hadis rivayet etmemiş, Medine sınırlarında bineğe binmemiş ve 'Resûlullah müstesna herkesin sözü reddedilebilir' hakikatini haykırmıştır.