İmam Mâlik'in Talebe Halkası ve Mezhebin Yayılışı: Medine'den Endülüs ve Mağrib'e
Fasıl I: Mescid-i Nebevî İlim Halkası: Doğu'dan Batı'ya Binlerce Talebe
İmam Mâlik'in Medine-i Münevvere'de Mescid-i Nebevî sütunları dibinde kurduğu ders halkası, yarım asır boyunca İslâm dünyasının en büyük ilim feneri olmuştur. Bu meclisten sadece Hicaz değil; Mısır, Irak, Şam, Yemen, Kuzey Afrika (İfrîkıye) ve Endülüs'ün fıkıh önderleri yetişmiştir. Bizzat İmam Mâlik'ten hadis ve fıkıh rivayet eden talebelerin sayısı bini aşmaktadır.
Fasıl II: Mısır Ekolü: İbnü'l-Kāsım, Eşheb ve İbn Vehb
Mâlikî mezhebinin ilk ve en mühim yayılma merkezi Mısır olmuştur. Abdurrahman b. el-Kāsım mezhebin en büyük fürû otoritesi olurken; Eşheb b. Abdilazîz dirayet ve fıkıhta, Abdullah b. Vehb ise hadis ve rivayette mezhebin kurucu direkleri haline gelmiştir. Bu üç büyük imam, Mısır'ı Mâlikî ilminin kalesi kılmıştır.
Fasıl III: Kuzey Afrika ve Kayrevan Mektebi: Esed b. el-Furât ve Sahnûn
Tunus'un tarihî Kayrevan şehri, Mâlikî fıkhının Afrika kıtasındaki kalbi olmuştur. Esed b. el-Furât'ın başlattığı ilmî dirayet, Sahnûn'un el-Müdevvene'yi neşretmesiyle zirveye ulaşmıştır. Kayrevan medreseleri, Sahra-altı Afrika'dan Fas'a kadar uzanan topraklarda Mâlikî fıkhını yegâne mezhep kılmıştır.
Fasıl IV: Endülüs'te Mâlikî Mezhebinin Hâkimiyeti: Yahyâ b. Yahyâ ve Ziyâd b. Abdirrahmân
Endülüs Emevî Devleti'nde Mâlikî mezhebinin resmi mezhep olarak benimsenmesi, İmam Mâlik'in talebeleri vesilesiyle gerçekleşmiştir. 'Şebtûn' lakaplı Ziyâd b. Abdirrahmân ve Muvatta'ın en meşhur râvisi Yahyâ b. Yahyâ el-Leysî, Kurtuba sarayında ve halk nezdinde büyük bir nüfuz kazanmış, Endülüs medeniyeti bütünüyle Mâlikî fıkhı üzere yükselmiştir.
Fasıl V: Bağdat ve Irak Mâlikî Ekolü: İsmâil b. İshak el-Kādî ve İbnü'l-Kassâr
Her ne kadar Irak Hanefî mezhebinin merkezi olsa da, Bağdat'ta muazzam bir Mâlikî ilim ekolü teşekkül etmiştir. Kādî İsmâil b. İshak ve İbnü'l-Kassâr gibi usûlcüler, Mâlikî mezhebini kelâmî ve felsefî münazaralarda savunarak mezhebin usûl kaidelerini teorik temellere oturtmuşlardır.
Fasıl VI: Asırlar Boyunca Mâlikîliği Sırtlayan Büyük Şahsiyetler
Mezhep sonraki asırlarda İbn Ebî Zeyd el-Kayrevânî (er-Risâle müellifi), Ebü'l-Velîd el-Bâcî, İbn Abdilberr en-Nemerî (et-Temhîd müellifi), Kādî İyâz (eş-Şifâ müellifi), İbn Rüşd el-Ced ve el-Hafîd, İbnü'l-Arabî, Karâfî, Şâtıbî ve Halîl b. İshak gibi dev âlimlerle zenginleşmiştir.
Fasıl VII: İrfânî Hülâsa: Medine Tohumunun Cihan Medeniyetine Dönüşmesi
İmam Mâlik'in Medine'de ektiği nebevî sünnet tohumu; Afrika'nın steplerinden Endülüs'ün bahçelerine kadar milyonlarca insanın hayatını adalet, sulh ve takvâ ile tanzim eden muhteşem bir çınara dönüşmüştür.
Sıkça Sorulan Sorular ve Mütalaalar
Bu risalede İmam Mâlik'in hangi temel eserleri ve metodolojisi esas alınmıştır?
el-Muvatta', el-Müdevvenetü'l-Kübrâ, Amel-i Ehl-i Medîne, Maslahat-ı Mürsele ve Sedd-i Zerâi' usûlleri esas alınmıştır.
İmam Mâlik'in İslâm fıkıh tarihindeki kurucu vasfı ve unvanı nedir?
'İmâmü Dâri'l-Hicre' (Hicret Yurdunun İmamı) olarak anılan İmam Mâlik, hadis ile fıkhı ilk cem eden ve yaşayan sünneti sistemleştiren büyük müctehiddir.
İmam Mâlik'in Resûlullah'a (s.a.v.) ve sünnete hürmet ahlâkı nasıldır?
Abdest alıp güzel koku sürünmeden hadis rivayet etmemiş, Medine sınırlarında bineğe binmemiş ve 'Resûlullah müstesna herkesin sözü reddedilebilir' hakikatini haykırmıştır.